Tarihi yason kilisesi örneğinde kıyı kesimlerinde bulunan taş yapılarda koruma sorunlar

Günümüze ulaşmış korunması gerekli kültür mirasımızın büyük bir kısmını oluşturan tarihi taş yapıların özgün nitelikleri ile gelecek nesillere aktarılması için bu konudaki koruma çalışmalarının "anıt özelinde" ve "anıtın içinde bulunduğu atmosferik ortam" bağlamında ele alınması, koruma sorunlarının çözümüne katkı sağlamaktadır. Ayrıca restorasyon uygulamaları sonrasında anıtın durumunun belli periyodlarla izlemesinin önemi bilimsel çalışmalar ile ortaya konmuştur. Ordu İli, Perşembe İlçesi, Çaytepe Köyü, Yason Burnunda, deniz seviyesine yakın bir kotta yer alan 1869 tarihli "Yason Kilisesi"; Samsun Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun 28.03. 1985 gün ve 816 sayılı kararı ile tescil edilmiştir. Yapı birinci grup anıt özelliğinde bir kültür mirası olup bu konuya örnek oluşturmaktadır. Yason Kilisesi, 2004 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı onayı ile restore edilmiş olmakla birlikte, günümüzde binanın dış kabuğunu oluşturan taş malzemede farklı deformasyonlar gözlemlenmektedir Bu çalışmada, Yason Kilisesinde gözlemlenen mevcut deformasyonların neden-sonuç ilişkisi içinde ortaya konması hedeflenmektedir. Bu nedenle kilise yapısının içinde bulunduğu coğrafi konum ve maruz kaldığı atmosferik etkiler yıllık mevsimsel veriler doğrultusunda incelenmektedir. Yapının farklı atmosferik etkilere maruz kalan cephelerindeki bozulmaların dağılım ve yoğunluğunu belirlemek üzere ise; tahribatsız bir analiz yöntemi olan haritalama (mapping) tekniği kullanılmaktadır. Anıtlar üzerindeki mevcut bozulmaların haritalama tekniği ile belirlenmesi, restorasyon uygulamaları öncesinde anıtların mevcut durumlarının bilimsel yöntemlerle analiz edilmesine bir başlangıç oluşturan ve uluslararası koruma platformlarında kabul görmüş bir çalışmadır. Yason Kilisesinin ölçekli cephe rölöveleri üzerinde görsel analizler ile işlenerek ortaya konan deformasyonların türleri ve dağılımları rüzgâr, güneş ve yağış faktörlerinin cepheler üzerindeki etkileri bağlamında incelenmektedir. Yapılan bu inceleme sonucunda cephelerdeki bozulmalar karşılaştırılarak bu doğrultuda yapının korunmasına yönelik öneriler getirilmektedir. Bu çalışmada gerçekleştirilen, haritalama tekniğinin, tarihi Yason Kilisesinin "koruma uygulamaları öncesinde hazırlanması gerekli olan oldukça önemli bir belge" oluşturacağı ve sonrasında malzeme bilimi uzmanlarınca yapılması gereken farklı analiz yöntemleri konusunda bir tartışma ortamı hazırlayabileceği düşünülmektedir.