Tarihi yığma yapılarda kullanılan metal bağlantı elemanlarının deneysel metotlarla incelenmesi

Dünya geneline baktığımızda, tarihi yapı olarak adlandırdığımız yapı türlerinin büyük kısmı, büyük taş bloklardan oluşan yığma yapı tekniği ile inşa edilmiştir. Bununla birlikte az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, kırsal kesimde ve şehirlerin gecekondu bölgelerinde konutlar, kullanıcıları tarafından taş, kerpiç, briket veya pişmiş toprak tuğlalardan yığma yapı şeklinde inşa edilmektedir. Ülkemiz, depremlerin büyük can kayıplarına neden olduğu bir coğrafya üzerindedir. Bununla birlikte tarihi yığma yapıların birçoğu ile kırsal kesimde ve kentlerde inşa edilen yığma yapıların büyük bir bölümü deprem bölgelerindedir. Yığma yapılarda deprem yükleri duvarlarda kayma gerilmeleri oluşturur. Bu nedenle yığma duvarların kayma dayanımlarının artırılması gerekmektedir. Bu çalışmada; ilk aşamada tarihi yığma yapılarda kullanılan metal bağlantı elemanları irdelenmiştir. İkinci aşamada, deneysel çalışmalar için yapılacak numune duvarlara ait yığma birimler ile harcın basınç dayanımı ve çekme dayanımları ilgili standartlar doğrultusunda deneysel olarak araştırılmıştır. Ayrıca metal bağlantı elemanlarının çekme dayanımları da ilgili standart dikkate alınarak deneysel çalışmalar sonucunda hesaplanmıştır. Üçüncü aşamada, metal bağlantı elemanları kullanılarak yapılan numune duvarlarında, duvarın davranışı ve dayanımı, deneysel çalışmalar sonucunda elde ettiğimiz sonuçlar dikkate alınarak irdelenmiştir. Çalışma, referans ve metal bağlantı elemanları ile oluşturulan model taş yığma duvarlar üzerine yapılan deneysel çalışmalar şeklindedir. Metal bağlantı elemanları olarak kenet ve zıvana kullanılmıştır. Deneysel çalışmada, 1 adet referans numune olmak üzere toplam 13 adet 650x730x150 mm3 boyutlarında taş yığma duvar numunesi diyagonal basınç etkisine tabi tutulmuştur. Her bir yığma birimin boyutu 100x150x200 mm3?tür. Duvarların diyagonal deneye tabi tutulmasındaki esas amaç, bu duvarların kesme etkisindeki davranışlarını incelemektir. Numune duvarların bir adedi kenet ve zıvana kullanılmadan yalın şekilde doğal taşlardan oluşan referans model duvar, diğerleri kenet ve zıvanalar kullanılarak yapılan model duvarlardır. Çalışmada artan yük kademelerinde yer değiştirmeler tespit edilmiş, kırılma şekilleri fotoğraflarla gösterilmiştir. Numunelerin kırılma yüklerine ve kesme dayanımlarına göre değerlendirme yapılmıştır. Sonuç olarak kenet ve zıvanalar ile yapılan model taş yığma duvarlar, referans model taş yığma duvara göre daha yüksek dayanım göstermişlerdir.