Tehânevî'nin Keşşâfü Istılâhâti'l-Funûn ve'l-‎‎'Ulûm adlı ansiklopedik eserindeki ‎tasavvufî kavramlardan hallere ilişkin ‎maddelerin incelenmesi

İlmi çalışmaların, telif ve şerh sürecinin yoğun olduğu on sekizinci yüzyılın ‎ikinci yarısında ilimlere dair geniş bir ansiklopedi ele alan Tehânevî, Keşşâfü ‎Istılâhâti'l-Fünûn ve'l-'Ulûm adlı ansiklopedik eserinde; tıp, fen, kimya, ‎astroloji, astronomi, matematik, dini ilimler, edebi ilimler ve sair ilimlere yönelik ‎çalışmaları çeşitli katmanlarıyla ele almış, özgün tanımlamalar yapmıştır. Eserin ‎bu özgün ve kapsamlı haliyle ilim dünyasına katkıda bulunduğunu söylemek ‎mümkündür. Bunun yanısıra bu ansiklopedik eser incelenmeye değer bulunmuş ‎ve bu çalışmanın ilgili konu özelinde temel kaynağı olmuştur. Tehânevî'nin ‎Keşşâfü Istılâhâti'l-Fünûn ve'l-'Ulûm adlı ansiklopedik eserinde tasavvufî ‎kavramlara da oldukça geniş bir alan açtığı, tasavvuf terminolojisindeki temel ‎kavramların pek çoğuna yer verdiği görülmüştür. Tasavvuf ilmi, nefs ve ‎hususiyetleri gibi kavramlar bunlardan bazılarıdır. Tehânevî'nin üzerinde ‎durduğu kavram gruplarından biri de hâller ve makâmlara ilişkin maddelerdir. ‎İşte bu çalışma Tehânevî'nin eserinde, tasavvuf ilminin hâllere dair olan ‎kavramlarını temel tasavvuf eserleri ve Tehânevî'nin ele alışı yönünden ‎karşılaştırmalı olarak incelenmesini amaçlamaktadır. Bu amaca dönük olarak ‎tasavvuf dönemi sûfîlerinin, kavramların sistemleşme döneminde hâl ve makâm ‎olan kavramları ifade etmeleri, ayrıma tabi tutmaları, ölçütleri ele alınmış, ‎Tehânevî'nin ansiklopedik eserinde bu ölçütlere ne seviyede uyduğu ve ‎kavramları aktarma şekli incelenmiştir. İnceleme sonunda, kavramların on ‎sekizinci yüzyıla kadar anlam kaybı yaşamadan geldiği, anlam genişlemesi ‎yaşasa bile mahiyetini kaybetmediği tespit edilmiştir. Ancak Tehânevî, eserinde ‎bu kavramları sûfîlerin koyduğu ölçütleri vererek açıklamamış, bu da ‎kavramlarda anlam kaymalarına, hâl ve makâmların birbiri ile karıştırılmasına ‎sebep olmuştur.‎ Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Tehânevî, Keşşâf, Hâl, Makâm, Sûfî.‎