Toplam faktör verimliliğinin ayrıştırılması kapsamında teknik etkinlik faktörlerinin incelenmesi: Stokastik sınır analizi

Ülkelerin kişi başına milli gelirlerini etkileyen en önemli faktörlerin başında yer alan toplam faktör verimliliği, uzun dönemde büyümenin temel kaynağı olup, sıklıkla teknolojiye eşdeğer görülmekte ya da teknolojiyi temsil eden mevcut en iyi gösterge olarak kabul edilmektedir. Fakat "Solow artığı" veya "cehaletimiz ölçüsü" olarakta bilinen toplam faktör verimliliği kavramının doğasını tam olarak anlamak ve bir etkiyi diğerinden ayırmak için şimdiye kadar yapılan çalışmalarda, toplam faktör verimliliğinin ölçümü ve ayrıştırılmasına ilişkin bir fikir birliği oluşturulamamıştır. Bu kapsamda, tezde 2010-2018 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak, 22'si orta gelirli olmak üzere, 43 ülke üzerinde toplam faktör verimliliği, teknik etkinlik, teknolojik değişim ve ölçek etkinliği olarak ayrıştırılmış; teknik etkinliği etkileyen faktörler stokastik sınır analizi ile ampirik olarak incelenmiştir. Çalışmanın uygulama kısmı iki aşamadan oluşmaktadır. Uygulamanın ilk aşamasında, toplam faktör verimliliğinin ayrıştırılmasında kullanılmak üzere teori ve literatür taramaları neticesinde belirlenen faktörlerden temel bileşenler analizi yöntemi kullanılarak, bilgi iletişim teknolojileri kullanımı, demografik gelişim, makro ekonomik performans, yenilik kapasitesi ve yönetişim endeksleri oluşturulmuştur. Uygulamanın ikinci aşamasında ise toplam faktör verimliliği stokastik sınır analizi ile; teknik etkinlik, teknolojik değişim ve ölçek etkinliği olarak ayrıştırılmış ve tezde oluşturulan endekslerin, teknik etkinlik üzerindeki etkileri ampirik olarak ortaya konulmuştur. BİT kullanım alanında Fransa, Kore Cumhuriyeti ve Almanya en yüksek ortalama endeks değerine sahip olurken, Hindistan, Guatemala ve Mısır ise en düşük ortalama endeks değerlerine sahip olduğu anlaşılmıştır. Bu alanda Portekiz, Kazakistan ve Yunanistan en yüksek gelişim gösteren ülkeler iken, İsveç, Finlandiya ve Norveç ise en yüksek gerileme yaşayan ülkeler olmuştur. Demografik gelişim alanında Japonya, Hollanda ve İsveç en yüksek ortalama endeks değerine sahip olurken, Mısır, Hindistan ve Güney Afrika ise en düşük ortalama endeks değerine sahip olmuştur. Bu alanda Güney Afrika, Türkiye ve Macaristan en yüksek gelişim gösteren ülkeler iken, Mısır ise gerileme yaşayan tek ülke olarak ortaya çıkmıştır. Makro ekonomik performans alanında Norveç, Hollanda ve Danimarka en yüksek ortalama endeks değerine sahip olurken, Tunus, Sırbistan ve Mısır ise en düşük endeks ortalama değerine sahip olmıştur. Bu alanda Portekiz, Polonya, Sırbistan en yüksek gelişim gösteren ülkeler iken, Arjantin, Tunus, Mısır ise en yüksek gerileme yaşayan ülkelerdir. Yenilik kapasitesi alanında Çin, ABD ve Japonya en yüksek ortalama endeks değerine sahip olurken, Guatemala, Mısır ve Kolombiya ise en düşük ortalama endeks değerine sahip olmuştur. Bu alanda Çin, Polonya ve Belçika en yüksek gelişim gösteren ülkeler iken, ABD, Japonya ve Finlandiya ise en yüksek gerileme yaşayan ülkeler olmuştur. Yönetişim alanında Finlandiya, Norveç ve İsveç en yüksek ortalama endeks değerine sahip olurken, Mısır, Rusya Federasyonu ve Ukrayna ise en düşük ortalama endeks değerlerine sahip olduğu tespit edilmiştir. İlgili alanda Arjantin, Çin ve Kolombiya en yüksek gelişim gösteren ülkeler iken, Türkiye, Brezilya ve Mısır ise en yüksek gerileme yaşayan ülkeler olmuştur. Ampirik bulgulara göre ülkelerin teknik etkinliğini belirleyen en önemli faktörün yenilik kapasitesi olduğu görülmüştür. Bu değişkendeki bir birimlik artışın teknik etkinlikte maksimum 0.0171 birimlik bir artışa sebep olduğu anlaşılmıştır. Bu değişkeni, yönetişim endeksi takip etmekte olup, endeksteki bir birimlik artış teknik etkinlikte maksimum 0.0112 birimlik bir artışa sebep olmuştur. Makro ekonomik performans endeksindeki bir birimlik artış teknik etkinlikte maksimum 0.0067 birimlik bir artışa sebep olurken, BİT kullanım endeksindeki bir birimlik artış ise teknik etkinlikte maksimum 0.0058 birimlik bir artışa sebep olmuştur. İlgili dönemde Romanya teknik etkinliğini en çok artıran ve üretim sınırına en çok yaklaşan ülke olurken, Romanya'yı takiben Kazakistan, Tayland, Hindistan ve Çekya teknik etkinliklerini artıran ülkelerin başında gelmektedirler. Teknik etkinlikleri en çok artıran ilk on ülkeden yedisi orta gelirli ülkeler olmuştur. Bu durum orta gelirli ülkelerin teknik etkinlik sınırına yaklaştığını istatistiksel olarak ortaya koymaktadır. Orta gelirli ülkeler grubunda yer alan Romanya, Kazakistan, Tayland, Hindistan, Bulgaristan, Rusya Federasyonu ve Mısır Arap Cumhuriyeti gibi ülkelerin teknik etkinliklerini artırması yakalama/yakınsama hipotezini doğrular birer kanıt niteliğindedir. Diğer taraftan, ilgili dönemde Brezilya teknik etkinliği en çok azalan ve üretim sınırından en çok uzaklaşan ülke olurken, Brezilya'yı takiben Arjantin, Güney Afrika, Yunanistan, Tunus, İtalya, Finlandiya ve Şili gelmektedir. Teknik etkinlik değerleri en çok azalan ilk sekiz ülkeden beşi orta gelirli ülke olmuştur. Bu durum ülkelerin teknik etkinliklerini artırarak yakalama/yakınsama hipotezinin gerçekleşmesinin her ülke için geçerli olmadığını ortaya koymuştur.