Türk bankacılık sektöründe Borsa İstanbul (BİST)'da işlem gören mevduat bankalarının etkinlik analizi

Ülke ekonomilerinde finansal sistem içerisinde yadsınamaz büyüklük ve etki sahibi bankacılık sektöründe, gerek üstlendiği aracılık fonksiyonu gerekse artan rekabet ve teknolojik entegrasyon sürecinde maksimum üretim düzeyine ulaşma hedefleri doğrultusunda performans ölçümlerine ihtiyaç artmaktadır. Etkinlik ölçümü en iyi performans ölçüm modelidir. Öyle ki etkin işleyen bankacılık sektörü rasyonel kaynak kullanımı ile maksimum üretim seviyesine ulaşabilmeyi sembolize etmekte iken sürdürülebilir büyüme ve kalkınmanın kaynağını da oluşturmaktadır. Çalışmada sektörün gelişim ve dönüşümünü temsil edebilme gücüne sahip Borsa İstanbul'da işlem gören mevduat bankaları kısıtı ve 2002-2021 dönemi itibari ile etkinlik analizleri yapılmıştır. Analizlerde özellikle banka etkinlik ölçümlerinde sıklıkla başvurulan, doğrusal programlama tabanlı ve çıktı odaklı CCR-VZA yöntemi kullanılmıştır. Değişken seçimlerinin farklı etkinlik değerlerine neden olması çalışmada değişken kombinasyonlu dört analiz yapılmasını ve bu farklılıkları da etkinlik değerleri bağlamında tespit edebilme zemini oluşturmuştur. Girdi değişkenleri (personel sayısı, toplam aktifler, özkaynaklar, faiz giderleri) tüm analizlerde aynı iken III. analizde mevduat da girdilere dahil edilmiştir. Diğer yandan I. analizde kar, II. analizde mevduat, III. analizde krediler ve IV. analizde ise üç değişken birlikte çıktı değişkeni olarak ele alınmıştır. I. / II. / III. / IV. analizde Garanti / Halkbank / Vakıfbank / Garanti, Halkbank, Vakıfbank'ın en etkin banka İş Bankası / QNB Finans / İş Bankası / İş Bankası'nın ise etkin sınıra en uzak banka olduğu sonucuna varılmıştır. Tüm analizler neticesinde Garanti Bankası görece en etkin banka olur iken İş Bankası ise en etkinsiz banka olarak saptanmıştır. Malmquist Toplam Faktör Verimlilik Endeks değerleri ise % 9,8 artış ile sektörün gelişimini kanıtlarken en büyük artış 2002-2003 döneminde gerçekleşmiş ve kaynağı teknolojik değişim olarak saptanmıştır.