Türkiye'deki aktif volkanlarda meydana gelen yüzey deformasyonlarının jeodezik tekniklerle izlenmesi

Volkanik tehdit açısından 95 ülke arasında 14. sırada yer alan Türkiye, son 10.000 yıl içerisinde faaliyeti bulunan 7 volkanik sisteme (Hasan Dağı, Tendürek Volkanı, Ağrı Dağı, Nemrut Volkanı, Kula Volkanik Kompleksi, Karacadağ, Erciyes Dağı) sahiptir. Türkiye'de yer alan bu volkanik sistemler Global Volkanizma Programına göre son 10.000 yılda 38 volkanik patlamaya neden olmuş ve MS 1100 ile 1900 yılları arasında ise her yüzyılda en az bir volkanik patlama meydana getirmiştir. Son volkanik aktiviteye ait kayıt 1855 yılında Tendürek Dağı'nda meydana gelen gaz ve kül çıkışı olsa da uzun süredir durgunluk döneminde olan volkanlar, yüzlerce yıl sonra bile faaliyetlerine devam edebilmekte ve çevresinde yaşayan toplumlar için ciddi bir tehdit oluşturabilmektedir. Bu nedenle volkanik aktivitelerin izlenmesinde en erken ve en önemli belirteçlerinden biri olan yüzey deformasyonların tespit edilmesi oldukça önemli bir konudur. Bu çalışmada Global Volkanizma Programına göre Türkiye'de aktif olan 7 volkanik sistemde meydana gelen yüzey deformasyonlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda çalışma alanlarından alçalan ve yükselen yörüngelerden elde edilen Sentinel-1 SAR görüntüleri ve GACOS gecikme ürünleri kullanılarak 2019-2023 yılları arasındaki yüzey deformasyonları PSInSAR tekniği kullanılarak tespit edilmiştir. Ayrıca pilot bölge olarak seçilen Hasan Dağı'na TÜBİTAK 121Y401 no'lu proje kapsamında Türkiye'de ilk defa volkanik alanların izlenmesi amacına yönelik jeodezik bir ağ kurularak GNSS ve PSInSAR tekniklerinden elde edilen bulgular karşılaştırılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda Türkiye'de yer alan volkanik sistemlerde Tendürek volkanında yaklaşık -1,5 cm/yıl'lık bir deformasyon ve diğer 6 volkanik sistemde ise genel anlamda -2 ile 5 mm/yıl'lık bir deformasyon tespit edilmiştir.