Türkiye'deki Lacerta trılıneata populasyonları arasındaki genetik farklılıkların mitokondrial genleriyle belirlenmesi

Lacerta trilineata Bedriaga, 1886 tür adıyla bilinen iri yeşil kertenkele Doğu Avrupa, Türkiye'nin Trakya Bölgesi ile Batı Anadolu'yu da kapsayan oldukça geniş bir alanda yayılım göstermektedir. Ülkemizde yaşayan türe ait alttürlerin populasyonlarını ve dağılım sınırlarını klasik morfometrik yöntemler ile belirlemek son derece zordur. Son yıllarda sıklıkla kullanılan moleküler yöntemler ise populasyonlar arasındaki akrabalık ilişkilerini ortaya çıkarmada ve yayılım alanlarının belirlenmesinde kullanılan etkin bir yöntemdir. Bu çalışmada geniş bir yayılış gösteren L. trilineata türüne ait Türkiye populasyonları moleküler yöntemler kullanılarak incelenmiştir. Bu çalışmada kullanılan örnekler hem arazi çalışmalarından hem de müze koleksiyonlarından temin edilmiştir. Toplam 59 örnek için COI gen bölgesi ve 157 örnek için Cytb gen bölgesi kullanılarak filogenetik analizler yürütülmüştür. Dış grup olarak L. agilis, L. citrovitata, L. media, L. pamphylica ve L. viridis türlerine ait sekanslar NCBI'dan alınmıştır. Filogenetik analizlerde COI gen bölgesi için PhyML istatistik programı ve HKY modeli ile gama oranı, Cytb gen bölgesi için PhyML programı, GTR modeli ve gama oranı kullanılmıştır. StarBeast şablonu ile hem COI hem de Cytb gen bölgeleri için HKY modeli kullanılarak Beast2 programından filogenetik ağaçlar elde edilmiştir. R version v4.1.3 programı ile COI ve Cytb genleri için haplotipler, haplotip frekansları ve haplotip frekans yüzdeleri hesaplanarak haplotip analizleri yürütülmüştür. Moleküler düzeydeki kapsamlı çalışmamız devam ederken, başka bir ekip tarafından yayınlanan bir makale sonucunda ülkemizde bilinen alttürlerden biri olan L. trilineata diplochondrodes alttürü Lacerta diplochondrodes olarak tür seviyesine çıkarıldı. Bu nedenle çalışmamızın sonuçları Lacerta diplochondrodes adı altında belirtilmiştir. Filogenetik analizler sonucunda Türkiye'de yayılış gösteren L. diplochondrodes türünün Trakya ve Batı Anadolu'da yayılış gösteren altı alttürü olduğu belirlenmiştir. Bu alttürler, Batı Karadeniz Bölgesi için L. d. boluensis (ssp. nov.), Kuzey Ege ve Güney Marmara bölümü için L. d. cariensis, Güney Ege Bölgesi için L. d. diplochondrodes, Trakya Bölgesi için L. d. dobrogica, Ankara ile Bursa arasında kalan Batı Anadolu Bölgesi için L. d. galatiensis ve Batı Toroslar'ın kuzey bölümü için L. d. iconium (ssp. nov.) olarak tanımlanmıştır. L. diplochondrodes türü için tanımlanan dört alttürün yayılım alanları güncellenmiştir. Bu alttürlerden farklı olarak L. d. boluensis (ssp. nov.) ve L. d. iconium (ssp. nov.) alttürleri bu çalışma ile ilk kez bildirilmiştir. Ayrıca Haplotip analizlerinde Anadolu populasyonları için COI gen bölgesi 8 haplotip, Cytb gen bölgesi için 14 haplotip tanımlanmıştır. Bu tez çalışmasının sonucu olarak L. diplochondrodes türüne ait Anadolu ve Trakya populasyonların tanımı ve yayılım alanları güncellenerek bu alandaki eksikler giderilmiştir.