Türkiye'de yaşlılık ve sosyal hizmet: Ekolojik yaklaşım bağlamında politika yapıcı ve uygulayıcılar üzerine nitel bi̇r araştırma

Yaşlanma ve yaşlılık birçok farklı bileşeni içeren bir süreci ifade eder. Bu sürecin sağlıklı bir şekilde yaşanması ve sürdürülmesi çok boyutlu politika ve uygulamaların hayata geçirilmesi ile mümkündür. Sosyal hizmet disiplini ve mesleği, bu çok boyutlu politika ve uygulamaların hayata geçirilmesinde kritik bir role sahiptir. Bu sebeple araştırmada Türkiye'de yaşlılara yönelik mevcut sosyal hizmet politika ve uygulamalarını, bütüncül değerlendirmek adına ekolojik bir perspektifle analiz etmek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışma, nitel araştırma yaklaşımlarından durum çalışması olarak tasarlanmış, katılımcılar amaçlı örnekleme tekniği ile belirlenmiştir. Söz konusu politikaların yapımı ve hayata geçirilmesi ise sosyal hizmet dışında birçok paydaşı içerdiğinden çalışma grubu, yaşlılık politikalarının yapımına doğrudan ve dolaylı olarak katkı sunan 22 katılımcıdan oluşmaktadır. Veri toplama amacıyla görüşmeler gerçekleştirilmiş, görüşmelerde yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırma verileri MAXQDA programıyla analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmanın analizi sonucunda Politikaların Doğası, Politikaların Durumu ve Gelişimi, Politikaların Uygulama Alan ve Türleri, Politikaların Etkileri ve Politikaların Geleceği olmak üzere beş tema ortaya çıkmıştır. Araştırma bulgularına göre yoksul yaşlılar ve belirli yaş aralığındaki yaşlılar, başka bir ifade ile idealize edilmiş yaşlılar yaşlı politikası kapsamına girmektedir. Bunun yanında yaşlılara yönelik sosyal hizmet politikalarında bakım ve yardım temelli uygulamaların ağır bastığı anlaşılmıştır. STK, üniversite ve yerel yönetimlerin politika geliştirme süreçlerinde az da olsa fikirlerinin alındığı ancak çok boyutlu bir iş birliğinin olmadığı ortaya çıkmıştır. Politikaların geleceğine yönelik olarak insan onuruna yaraşır bir yaşlılık dönemi için daha bütünsel ve kapsamlı, aktif yaşlanmayı ve sosyal hayata katılımı teşvik eden uygulamalara ihtiyaç olduğu, eğitimde yaşlı bakımı ve yaşlılara saygının müfredata eklenmesi gerektiği görülmüştür. Araştırma sonuçlarına göre yaşlılara yönelik sosyal hizmet politikalarının oluşturulmasında ve geliştirilmesinde sosyal hizmet mesleği, disiplini ve meslek elamanlarının katkısının yeterli düzeyde olmadığı, bundan dolayı sosyal hizmet meslek elamanlarının savunuculuk rollerini aktif şekilde kullanmaları ve sosyal politikaları etkileme sorumluluklarını yerine getirmelerinin gerekliliği ortaya çıkmıştır.