Türkiye'de yetişen fındık (Corylus avellana L.) çeşitlerinde antikanser taksanların analizi

Taksan türevi bir madde olan Taksol, Taxol® adı altında tescilli bir kanser ilacıdır. Taksol, kanser tedavisi için 1960 yılında Amerika da başlatılan bitki tarama programı sonucunda ilk kez 1971 yılında Taxus brevifolia dan elde edilmiştir. Taxol® birçok kanser türünde mikrotübüllerin stabilizasyonunu sağlayan bir kemoterapi ilacı olarak kullanılmaktadır. Porsuk ağacının üretilmesinin zor olması ve taksol ihtiyacının karşılanabilmesinde kullanılan hücre kültürü gibi biyoteknolojik yöntemlere karşın günümüzde halen farklı bitki türlerinde taksan türevi maddelerin araştırılmasına devam edilmektedir. Türkiye dünyanın en büyük fındık üreticisi ve ihracatçısıdır. Bu tezde Türkiye'de yetiştirilen Çakıldak, Sivri, Tombul, Palaz ve Kalınkara fındık çeşitleri ile Ham ve Sivri Yağlı fındık genotipleri kullanıldı. Bu fındıkların 5 ayrı dokusu (Çotanak, sert kabuk, ince kabuk, ince kabuklu meyve ve meyve) bulundurdukları taksan türevi maddelerin varlığı ve miktarı açısından ilk kez incelendi. Her fındığa ait 5 ayrı doku materyali metanol ile ekstre edildi ve ekstrelerde HPLC analizi ile taksan türevi bileşenlerin kalitatif ve kantitatif analizleri yapıldı. Taksan türevlerinden 10 deasetilbakkatin III, bakkatin III ve sephalomanin, incelenen fındık çeşidi ve genotiplerin dokularında farklı miktarlarda tespit edildi. Paklitaksel ise fındıklar arasında sadece Ham, Palaz, Kalınkara ve Sivri fındıklarda belirlendi. 10 deasetilbakkatin III'ün analizi yapılan tüm fındıklarda, diğer tüm dokulara göre en fazla sert kabuklarda bulunduğu belirlendi. Sırasıyla, 10 deasetilbakkatin III'ü en fazla içeren fındıklar ve miktarları Ham (9,48 μg/g), Tombul (5,76 μg/g), Sivri (4,75 μg/g), Sivri Yağlı (4,26 μg/g), Kalınkara (2,72 μg/g), Çakıldak (2,26 μg/g) ve Palaz (2,12 μg/g) olarak bulundu. Analizi yapılan tüm fındıklarda bakkatin III'ün diğer fındık dokularına kıyasla en fazla ince kabuk dokularında bulunduğu tespit edildi. Sırasıyla, bakkatin III'ün en fazla tespit edildiği fındıklar ve miktarları Tombul (10,44 μg/g), Kalınkara (7,53 μg/g), Ham (6,21 μg/g) ve Sivri Yağlı (4,65 μg/g) olarak belirlendi. Tüm fındıkların ince kabuklu meyve ve ince kabuk dokularında sefalomanin miktarının birbirine yakın değerlerde diğer dokulara kıyasla daha fazla bulunduğu belirlendi. Sırasıyla, Sivri Yağlı fındığın ince kabuğunda (6,37 μg/g) ve ince kabuklu meyvesinde (5,34 μg/g), Sivri (5,14 μg/g) ve Palaz (4,74 μg/g) ince kabuklu meyvesinde ve Ham ince kabuk dokusunda (4,31 μg/g) olarak bulundu. Dünyada kanser tedavisi için yaygın olarak kullanılan Taxol® ilacının ham maddesi olan Paklitaksel ise, bu tez çalışmasında ilk kez analizi yapılan 5 farklı fındık çeşidinin ve 2 genotipin çotanaklarında diğer dokulara kıyasla belirgin olarak fazla miktarda bulundu. Paklitakselin analiz edildiği fındıkların çotanak dokularındaki miktarları sırasıyla, Palaz (3,37 μg/g), Ham (1,98 μg/g) ve Kalınkara (1,80 μg/g) dır. Paklitaksel analizi için önemli diğer bir sonuç ise Ham fındığın ince kabuklu meyvesinde (4,36 μg/g) tespit edilen paklitaksel miktarının diğer dokulara kıyasla fazla bulunması oldu. Bu sonuçlar, dünyada en yaygın kemoterapi ilacı olarak kullanılan Taxol® için fındığın (Corylus avellana L.) alternatif bir ham madde kaynağı olabileceğini göstermiştir. Temmuz 2019, 82 sayfa. Anahtar kelimeler: Fındık, Corylus avellana L.,Taksan diterpenoid, HPLC, Antikanser