Understanding individual behavior and moral judgments on food waste in a university cafeteria

Küresel gıda krizinin, iklim değişikliğinin, nüfus artışının, kentleşmenin, genişleyen orta sınıfın ve tüketim kalıplarındaki değişimlerin yanı sıra, gıda atığı son yıllarda üstesinden gelinmesi gereken ciddi bir sorun haline gelmiştir. Küresel çapta üretilen gıdanın üçte biri, yaklaşık olarak yıllık 1.3 milyar ton gıda, küresel olarak gıda tedarik zinciri boyunca boşa harcanmaktadır. Gıda atığı teması üzerine yapılan araştırmaların sayısı giderek artıyor olsa da gelişmekte olan ekonomilerde tüketici düzeyinde gıda atığının etmenleri akademik düzeyde halen yeterli ilgiyi görmemektedir. Bu tez çalışması, üniversite yemekhanelerinde öğrencilerin neden ve nasıl tabaklarında yemek bıraktıklarını ve bu pratiklerini nasıl savunduklarını iki yaklaşımla ele almayı amaçlamaktadır. İlk olarak, Planlanmış Davranış Teorisi çerçevesinin geleneksel değişkenlerinin dışında, algılanan porsiyon büyüklüğü, tat ve lezzetlilik, para karşılığında algılanan değer ve beyan edilen çevresel davranışın öğrencilerin tabaklarında yemek bırakma davranışı üzerindeki etkilerini ODTÜ Kafeteryası'nda 479 öğrenciye anket uygulayarak test edilmiştir. Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Yapısal Eşitlik Modellemesi sonuçları, davranışa karşı tutum ve öznel normlar dışındaki tüm faktörlerin, öğrencilerin üniversite yemekhanesinde tabaklarında yemek bırakmaya ilişkin davranışlarını istatiksel olarak önemli ölçüde etkilediğini ortaya koymuştur. Ayrıca, takip eden ikinci çalışmada öğrencilerin gıda atığı pratiklerini ve gerekçelerini anlamak için 15 öğrenciyle derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Gıda atığının ahlaki açıdan çok yönlü yapısını ortaya koyabilmek için Boltanski ve Thévenot'un Değer Ekonomileri çerçevesi benimsenmiştir. Bulgular, öğrencilerin gıda atığı pratiklerini haklı çıkarmak için çeşitli ahlaki rejimler kullandıklarını ve gıda atığını ortadan kaldırmak için stratejiler geliştirdiklerini ortaya koymaktadır. Genel olarak, bu araştırma, ODTÜ Kafeteryası'nda gıda atığı gibi karmaşık bir konunun iki farklı teorik ve metodolojik perspektiften anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır.