Ürün çeşitliliğinin üretim sürecine etkisinin sistem dinamiği ile modellenmesi: Bir otobüs üretim sistemi üzerinde uygulama

Son birkaç on yılda tüketici ilgisinin seri üretimden kişiselleştirilmiş ürünlere doğru yönelmesinin sonucu, üreticilerin pazara sunduğu ürün çeşidi sayısı önemli ölçüde artmıştır. Otomotiv sektörü de bu akımdan etkilenmiş ve müşterilerin daha kısa teslim süresinde daha kişiselleştirmiş ürünlere talepleri artmış ve sonucunda yüksek çeşitliliğe ve üretim sistemlerinde karmaşıklığa neden olmuştur. Artan ürün çeşitliliği işletmeler için bir rekabet avantajı olabilirken, üretim sürecinde karmaşıklığa ve ek maliyetlere de yol açabilmektedir. Otomotiv sektöründe karmaşıklık ile ilgili yapılan çalışmalar binek otomobil grubu üzerinde yoğunlaşmıştır. Ancak üretim süreçleri, ürüne ilişkin yapısal farklılıklar ve üretim hacmi açısından binek otomobillerden farklılaşan otobüs üretim sistemleri büyük ölçüde göz ardı edilmiştir. Bu tez çalışması, ürün çeşitliliğinin otobüs üretim sistemlerinde neden olduğu karmaşıklığı ölçmek, çeşitliliğin üretim, tasarım ve tedarik süreçlerine etkilerini ortaya koymak ve çeşitliliğinin etkin bir şekilde yönetilmesini sağlamak amacıyla bir yöntem ortaya koymayı amaçlamaktadır. Diğer yandan, literatürde karmaşıklığı ölçen çalışmaların üretim sürecinin kısıtlı bir bölümünü ele aldığı görülmektedir. Bu durum, problemin dar bir perspektiften değerlendirilmesine neden olmaktadır. Bu çalışma, üretim sistemindeki karmaşıklığı daha fazla boyutu dikkate alarak ve daha kapsamlı bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. Böylece, ürün çeşitliliğinin neden olduğu karmaşıklığın üretim, tasarım ve tedarik süreçlerine etkileri daha bütüncül bir bakış açısıyla sunulabilecektir. Bu amaçla bir otobüs üretim sistemi "Sistem Dinamiği" yaklaşımı kullanılarak modellenmiştir. Karmaşık süreçlerin çözümlenmesinde geleneksel yöntemlerin yetersiz kalması, dinamik yapıyı kuşatabilme ve problemlere deneysel olarak cevap verebilme kabiliyeti, sistem dinamiği yaklaşımını bu çalışma için uygun kılmıştır. Oluşturulan model, problemlerin benzersizliği ve yaygınlaştırılabilmesi için esnek tasarlanmıştır. Model, çeşitliliğin artışı ile düşen verim ve bozulan KPI'lara ait değerleri de sunmaktadır. Ayrıca, sistem dinamiği modelinin çıktıları çok kriterli karar verme teknikleri ile analiz edilerek ürün çeşitliliğindeki artışın üretim sürecinde neden olduğu karmaşık ortaya konmuştur. Önerilen modelin, çeşitliliğin yarattığı karmaşıklığı kontrol etme ve çeşitliliğin yönetilmesi noktasında işletmelere yardımcı olması ve uygun eylemlerin seçilmesine katkı sağlaması beklenmektedir.