Vardiyalı çalışan sağlık personelinin serum nesfatin-1 düzeyi ile sirkadiyen ritim, enerji gereksinimi ve beslenme durumu ilişkisinin değerlendirilmesi

Vardiyalı çalışan bireylerde sirkadiyen sistem bozulması, uyku düzensizliği ve devamında meydana gelen enerji dengesi değişikliği, beslenme bozukluğu durumu olağandır. Beslenme zamanı değişimi açlık tokluk fizyolojisini ve hormonları da etkilemektedir. Bu çalışmada vardiyalı ve sadece gündüz çalışan sağlık personelinin serum nesfatin-1 düzeyi, sirkadiyen ritmi, beslenme durumu, enerji gereksinimi değerlendirilmesi ve iki gruptan alınan verilerin kıyaslanması amaçlanmıştır. Araştırma tanımlayıcı ve kesitsel klinik çalışmadır. SANKO Üniversitesi Hastanesi'nde vardiyalı çalışan (n:38) ve yalnız gündüz çalışan (n:36) 20-45 yaş aralığında (yaş ortalama standart sapma değerleri) toplam 74 sağlık personeli ile yürütülmüştür. Çalışmada karıştırıcı faktörleri dışlamak için iki çalışma grubu da yaş, cinsiyet ve beden kütle indeksi (BKİ) yönünden benzer seçilmiştir. Araştırmacı yüz yüze görüşme yoluyla katılımcıların genel bilgileri, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi, Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ), Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ) ve besin tüketim sıklığı verileri belirlenmiş, antropometrik ve indirekt kalorimetre (FitMate) ile DMH (dinlenme metabolik hızı) ölçümleri yapılmış, 3 gün süre ile 24-saatlik besin tüketim kaydı alınmıştır. Gündüz çalışanlardan çalışma saatinde ve vardiyalı çalışanlardan nöbet çıkışında nesfatin-1 analizi için 5 mL kan alınmıştır. Gündüz çalışanların her iki cinsiyette öğün atlama oranı (p<0,05), gündüz çalışan erkeklerin, vardiyalılardan ara öğün tüketme oranı daha yüksektir (p<0,05). Gündüz çalışanların vücut yağ kütlesi ve yüzdesi vardiyalı çalışanlardan daha yüksektir (p<0,05). Vardiyalı çalışanların gündüz çalışanlardan uyku kalitesi daha kötü, stres düzeyleri daha yüksektir (p<0,05). Vardiyalı çalışanların protein alımı gündüz çalışanlardan daha yüksektir (p<0,05). Vardiyalı çalışan erkeklerin stres ve serum nesfatin-1 düzeyi anlamlı pozitif korelasyon göstermektedir (p<0,05). Her iki çalışma grubunda da serum nesfatin-1 düzeyi ile uyku kalitesi, RMR değeri, fiziksel aktivite düzeyi arasında anlamlı fark görülmemiştir (p<0,05). Vardiyalı çalışanlarda serum nesfatin-1 düzeyi anlamlı fark göstermemiş ancak uyku kalitesi, stres düzeyi ve beslenme davranışı bozulma eğilimi göstermiştir. Vardiyalı çalışanların vardiyada beslenme imkanlarının gözden geçirilmesi ve beslenme planlaması ve izlenmesi için bir kurum diyetisyeninin desteğinin sağlanması sağlıklı beslenme ve yaşam kalitesi açısından önerilmektedir.