NOVEL APPROACHES IN DEA-BASED MULTI-CRITERIA DECISION MAKING AND THEIR APPLICATIONS

Bu tezde iyileştirilmiş ayırt etme gücü ve ölçütler için gerçekçi ağırlık dağılımı sağlayan ortak ağırlıklı veri zarflama analizi (VZA) temelli karar verme modelleri önerilmektir. Bu tezde geliştirilen yaklaşımlar, karar problemlerinde birden çok girdinin yanı sıra birden çok çıktıyı da dikkate almaktadır. Bununla birlikte önerilen matematiksel programlama modelleri, kesin ve/veya kesin olmayan veri mevcut olduğunda uygulanabilmektedir. Önerilen ilk ortak ağırlıklı VZA temelli karar verme yaklaşımında, Karsak ve Ahiska (2007) tarafından geliştirilen, birden çok girdiyi ve birden çok çıktıyı göz önünde bulunduran ortak ağırlıklı çok ölçütlü karar verme (ÇÖKV) modelini iyileştiren yeni iki aşamalı matematiksel programlama prosedürü önerilmektedir. Geliştirilen modelin uygulaması, ekonomik ve finansal performans değerlendirmesini amaçlayan iki vaka çalışması ile sağlanmaktadır. Önerilen ikinci ortak ağırlıklı VZA temelli karar verme yaklaşımı, ilk sırada geliştirilen karar yaklaşımına kesin olmayan verinin dahil edilmesini amaçlamaktadır. Elde edilen sonuçlar, daha önceki araştırma makalelerinde geliştirilen diğer yaklaşımların uygulanmasıyla elde edilenlerle karşılaştırılmaktadır. Ayrıca geliştirilen modelin uygulamasına yönelik olarak, yabancı bir ülkeye çalışmaya gidecek bir kişi için en uygun ülkeyi belirlemeye odaklanan bir vaka çalışması da verilmektedir. Üçüncü olarak, sürdürülebilir kalkınma hedeflerinde yer alan ölçütleri dikkate alarak ülkeleri sıralayan kalite fonksiyonu yayılımı ve VZA temelli bütünleşik grup karar verme yaklaşımı sunulmaktadır. Önerilen yaklaşımın uygulamasında, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından ortaya konan sürdürülebilir kalkınma hedefleri arasında yer alan on ölçütü dikkate alarak Latin Amerika ülkelerinin performans değerlendirmesini amaçlayan bir vaka çalışması sunulmaktadır. Geliştirilen yaklaşımların karşılaştırmalı avantajları kapsamlı bir şekilde irdelenmektedir.