XVIII. yüzyılda Osmanlı şaphane mukataaları: Üretim, işletme, ticaret

Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nde şap madeni özelinde teşekkül eden, iltizam - malikâne sistemi vasıtasıyla devlet eliyle uzun yıllar işletilen ve sahip olduğu yüksek getiri sayesinde devletin hazinesini besleyen önemli gelir kaynakları arasında yer alan Karahisar-ı Şarkî, Maruniye ve Gedüs şaphane mukataalarını XVIII. yüzyıl kapsamında incelemektedir. Bu bağlamda, şap madeninin özellikleri, tarihi süreç içerisindeki kullanım alanları, şaphanelerde bulunan maden ocakları, maden ocaklarına bağlı yerleşim yerleri, bağlı yerleşim yerlerinde ikamet eden madenci reaya, madenci reayanın görev ve muafiyetleri, şaphane mukataalarının idaresi, şaphanelerden elde edilen gelirler ve gelirlerle yapılan harcamalar, şaphanelere yönelik asayiş sorunları, şap nakliyatı, şap satışında uygulanan kurallar, şap satışı ve belirtilen tüm bu hususlarda ortaya çıkan ihlâller gibi hususlar ayrıntılı bir şekilde ele alınmaktadır.Çalışmada, "şap madeni ve Osmanlı Devleti'nde şaphane mukataaları", "şaphane mukataalarında madenci reaya ve istihdam" ve "şap nakli ve ticareti" olmak üzere üç ana bölüm başlığı bulunmaktadır. Zikredilen ana başlıkların altında ise "tarihi süreçte şap cevheri", "malî bir sistem olarak mukataa kavramı: genel özellikleri ve uygulanışı", "Karahisar-ı Şarkî, Maruniye ve Gedüs şaphane mukataaları", "madenci reaya istihdamı için şaphanelere bağlanan köy veya mahalleler", "şaphanelerin madenlerine bağlı madenci reaya", "kazgancı taifesi ve kazgancılık hizmeti", örü-satış alanı meselesi", örü alanı doğrultusunda şap nakli ve satışı" gibi alt başlıklar yer almaktadır. İlgili alt başlıkların bir kısmı ayrıca kendi içerlerinde ikinci ve üçüncü alt başlıklara ayrılmaktadır.Bu çalışmanın amacı, konuya yönelik var olan çalışmaların yetersiz ve yüzeysel kalmışlığı nedeniyle ortaya çıkan literatür boşluğunu doldurmak ve böylece Osmanlı iktisadî tarihine katkıda bulunmaktır. Bu amaç doğrultusunda Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi bünyesindeki birçok defter ve dosya evrakı taranmak suretiyle mümkün olduğunca çok sayıda belgeden istifade edilmiş, gerekli görülen noktalarda ise literatürdeki bazı araştırma eserlerinden faydalanılarak bu metnin inşası gerçekleştirilmiştir.