Awe in built environments: How architectural style and viewing perspective influence visual recognition memory

Son yıllarda, sinirbilim, psikoloji ve mimarlık alanlarını birleştirerek yapılı çevrenin biliş, duygu ve davranış üzerindeki etkilerini araştıran nöromimari alanına yönelik ilgi giderek artmaktadır. Mimariye verilen estetik ve duygusal tepkiler, özellikle huşu deneyimi, dikkat, bellek ve karar verme gibi bilişsel süreçleri etkileyen önemli unsurlar olarak giderek daha fazla kabul görmektedir. Ancak, huşu ile mimarinin bileşenleri ve algısal bakış açısı arasındaki ilişki hâlen yeterince incelenmiş değildir. Bu çalışma, yapılı çevrelerde huşu, mimari stil ve bakış açısının görsel tanıma belleği üzerindeki etkileşimlerini incelemektedir. Araştırmada, 2 (huşu: huşu uyandıran vs. huşu uyandırmayan) × 2 (stil: geleneksel vs. modern) × 2 (açı: göz hizası açı vs. alçak açı) tekrarlı ölçümler tasarımı kullanılmıştır. Otuz altı katılımcı, gerçek hayattan alınmış mimari görselleri içeren bir görsel tanıma belleği deneyine katılım sağlamıştır. Tanıma duyarlılığı (d′) analizleri, geleneksel mimarinin modern mimariye kıyasla; göz hizası bakış açısının ise alçak açıya kıyasla anlamlı derecede daha yüksek duyarlılık sağladığını ortaya koymuştur. Huşu tek başına anlamlı bir ana etki göstermemiş; ancak mimari stil ile etkileşime girerek, modern mimaride ayırt edilebilirliği azaltmış, geleneksel mimaride ise herhangi bir olumsuz etki yaratmamış veya hafif bir artış sağlamıştır. Karar kriteri (c) analizleri, huşu, mimari stil ve bakış açısının karar eşiklerini bağımsız olarak etkilediğini, huşu uyandıran görsellerin daha liberal yanıt eğilimi oluşturduğunu göstermiştir. Bu çalışma, huşunun bellek üzerindeki etkilerinin bağlama bağlı sınırlarını ortaya koyarak, bu etkinin mimari uyaranların algısal ve stilistik özellikleri tarafından modere edildiğini göstermektedir. Duygulanım bilimi, nöromimi ve sinyal belirleme kuramının entegrasyonu, yapılı çevrede estetik ve algısal faktörlerin belleği nasıl ortaklaşa biçimlendirdiğine ilişkin yeni bir analiz çerçevesi sunmaktadır.