Yetişkin bireylerde idrarda sodyum atımı ve diyetle sodyum alımının tuz eklenmiş besin tüketim sıklığı soru kâğıdı geliştirilerek belirlenmesi

Çalışma 19-64 yaş grubu sağlıklı bireylerde ilk aşamada 24 saatlik ve spot idrarda sodyum atımının ve sodyum atımından tuz tüketim miktarlarının belirlenmesi, tuz eklenmiş besinlerin yer aldığı besin tüketim sıklığı sorukağıdı (BTS-Tuz) geliştirilerek geçerlilik çalışmasının idrar sodyum atım değerlerine göre belirlenmesi ve ikinci aşamada belirli bir örnek grubunda BTS-Tuz uygulanarak test edilmesi amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini Gaziantep ili Şehitkamil ilçesinde bulunan iki Beslenme ve Diyet Danışma Merkezi'ne başvuran, çalışmaya katılmayı kabul eden tüm bireyler oluşturmuştur. Çalışmanın ilk aşamasında toplam 40 birey (Erkek: %42,5, Kadın: %57,5) çalışmanın örneklemini oluşturmuş, demografik özellikler istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiş ve bireylerin idrar analizleri yapılarak idrarla sodyum, kreatinin atımları ve 24 saatlik idrar hacmi belirlenmiş ve geliştirilen tuz eklenmiş besin tüketim sıklığı soru kağıdı (BTS-Tuz) uygulanarak geçerliliği belirlenmiştir. Ortalama sodyum atımı spot idrarda 128,1±5,63 mmol/L ve 24-saatlik idrarda 136,6±6,53 mmol/L olup aradaki ilişki anlamlıdır (Fark: -8,475 mmol/L, -%6,2, r=0,194, p<0,001). İdrar sodyum atımına göre hesaplanan ortalama tuz tüketim miktarı spot idrarla 14,1±2,11 g/gün ve 24-saatlik idrarla 13,5±2,24 g/gün bulunmuştur (p<0,001). Verilere göre spot idrar ve 24-saatlik idrar ölçümleri arasında belirgin bir fark olduğu görülmektedir ve bu fark istatistiksel olarak anlamlıdır. 24-saatlik idrar ölçümleri genellikle daha doğru sonuçlar verdiği için, tuz tüketimini değerlendirmede tercih edilen yöntemdir. Spot idrar ölçümleri ise genellikle daha kısa süreli değerlendirmeler için kullanılabilir, ancak sonuçların doğruluğunu artırmak için dikkatli yorumlanmalıdır. İdrarla ortalama kreatinin atımı spot ve 24-saatlik idrarda sırasıyla erkeklerde 15,8±3,03 mmol/L ve 20,9±4,15 mmol/L ve kadınlarda 18,4±2,85 mmol/L ve 20,9±3,19 mmol/L'dir. 24-saatlik idrar hacmi açısından erkek (1309,4±181,78 mL/gün) ve kadınlarda (1282,0±134,18 mL/gün) istatistiksel olarak anlamlı fark yoktur (p>0,05). BTS-Tuz ortalama sodyum ve sofra tuzu miktarı sırasıyla 1637,15±351,59 mg,4,9±2,23 g ve besin tüketim kaydı ile sodyum ve sofra tuzu miktarı 1615,2±144,57 mg, 9,2±3,44 g bulunmuştur. Çalışmanın 2. aşamasında tüm bireylerin demografik özellikleri, fiziksel aktivite durumları, beslenme alışkanlıkları, 3 gün (birbirini izleyen günlerde) 24-saatlik besin tüketim kaydı alınmış, BTS-Tuz sorukağıdı uygulanmış ve antropometrik ölçümleri alınmıştır. Bireylerin günlük BTS-Tuz ve besin tüketim kaydı ile bulunan ortalama sodyum ve sofra tuzu tüketim miktarı sırasıyla 1502,6±334,59 mg, 13,9±2,65 g ve 1670,6±256,48 mg ile 11,2±2,34 g bulunmuştur. BTS-Tuz ortalama sodyum değeri ile besin tüketimi ile ortalama toplam sofra tuzu arasında r= 0,239 oranında negatif korelasyon bulunmaktadır. Sonuç olarak, idrarda atılan tuz ile BTS-Tuz ortalama sodyum ve sofra tuzu alımı; üç günlük besin tüketim kaydı ortalama sodyum ve sofra tuzu alımı ile idrarla spot ve 24-saatlik sodyum atımının uyumlu olduğu saptanmıştır. Spot idrarda sodyum atımı 24 saatlik idrarda sodyum atımı yerine kullanılabilir.Tuz ile optimize edilmiş besin tüketim sıklığı soru kağıdının da beslenme alışkanlıklarının değerlendirilmesi için geçerli olduğu ve uygulanabileceği belirlenmiştir. Bu soru kağıdı, bireylerin tuz tüketimini ve genel beslenme alışkanlıklarını değerlendirmek için kullanılan bir araçtır. Tuz tüketiminin optimize edilmesi, sağlıklı beslenme ve sağlık yönetimi açısından önemlidir. Anahtar Kelimeler: tuz tüketimi, sodyum alımı, besin tüketim sıklığı, idrar sodyum atımı, idrar kreatinin atımı