An integrated approach for supply chain management in healthcare systems focusing on face masks and gloves waste management

Sağlık sektöründe tedarik zinciri yönetimi, hizmet kalitesi, envanter optimizasyonu, geri dönüştürülebilir ürünlerin entegrasyonu ve lojistik koordinasyonu gibi temel bileşenlerinin kapsadığı problemler nedeniyle günümüzde önemli bir odak alanı haline gelmiştir. Bu unsurların etkin yönetimi, maliyetleri azaltmakla kalmamakta, aynı zamanda da sağlık kuruluşlarının karşılaştığı çevresel, toplumsal ve ekonomik zorlukları ele alan sürdürülebilir çözümlerin geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır. Özellikle, geçirilen COVID-19 pandemisi ve son dönemdeki sağlık ile afet boyutlu krizler, sağlık sistemlerindeki önemli kırılganlıkları ortaya koyarak, politika yapıcıları sağlık tedarik zincirlerini güçlendirmek için kapsamlı reformlar ve politikaların geliştirilmesine öncelik vermeye yönlendirmiştir. Aynı zamanda, bu krizlerin getirdiği olağanüstü taleplerin gerçekleştirilmesi, kaynak tahsisinin sağlanması, lojistik yönetimi ve karmaşık üretim ile envanter sistemlerinin ele alınmasında da yenilikçi yaklaşımları gerektirmektedir. Bu dinamiklerden kaynaklanan en acil sorunlardan biri, özellikle eldiven ve yüz maskesi gibi tek kullanımlık ürünlerden kaynaklanan tıbbi ve plastik atık üretimindeki önemli artıştır. Bu atıklar, atık yönetimi teknolojilerindeki ilerlemelere rağmen genel geri dönüşüm oranlarının düşük kalması nedeniyle ciddi bir çevresel sorun teşkil etmektedir. Klinik atık veya tehlikeli kimyasallarla kontamine olmayan eldiven ve yüz maskeleri geri dönüştürülebilse de, pandemi sırasında ve sonrasında bu ürünlerin yaygın kullanımı, geri dönüşüm ve yeniden kullanım stratejilerini artırmaya yönelik yeterli politika çabalarıyla desteklenememiş ve yüz maskesi ile eldiven atıkları önemli bir sorun haline gelmiştir. Bu sorun, yüz maskesi ve eldiven atıklarının yönetimindeki verimsizliklerin devam ettiği Türkiye de dahil olmak üzere gelişmekte olan ülkelerde özellikle belirgin ve büyüyen bir sorundur. Türkiye'nin en büyük ve en kalabalık şehri olan İstanbul, tıbbi atık yönetiminin karmaşıklıklarına bir örnek oluşturmakta, literatür ile politika uygulamalarında önemli bir boşluğu vurgulamaktadır. Bu çalışma, İstanbul'da tek kullanımlık yüz maskeleri ve eldivenler için kapsamlı ve etkili bir atık yönetim politikası geliştirerek; bu acil sorunu ele almayı amaçlamaktadır. Araştırma, pandemi sonrası dönemde kamu kaynaklı atık yönetimine odaklanmakta ve bu atık malzemelerin etkin yeniden kullanımı, ileri dönüşümü ve geri dönüşümünü kolaylaştıracak stratejileri incelemektedir. Bu hedefe ulaşmak için çalışma, üç farklı metodolojiyi entegre eden multidisipliner bir yaklaşım benimsemektedir: (1) yüz maskesi ve eldiven atık yönetiminin tedarik zincirini benzetim metodolojisiyle anlamak ve analiz etmek için bir sistem dinamiği modeli geliştirerek, temel sistem davranışları ve karşılıklı bağımlılıklar hakkında içgörü sağlamak; (2) İstanbul'daki tıbbi atık üretim eğilimlerini tahmin etmek ve kanıta dayalı politika geliştirmeyi bilgilendirmek için yeni bir doğrusal olmayan gri Bernoulli modeli uygulayarak talebi yönetebilmek ve (3) önerilen modelde kullanılmak üzere, birden fazla ve önemli olan kriterlere dayalı atık yönetimi uygulamalarını değerlendirerek önceliklendirmek için küresel kümeleri kullanarak bir çok kriterli karar verme çerçevesi çizmek. Bu metodolojilerin entegrasyonu, ampirik veriler, literatür ve metodolojik bulgulardan elde edilen içgörüyü sentezleyen bir stok-akış diyagram modeli oluşturmayı mümkün kılmıştır. Bu stok-akış modeli, yüz maskesi ve eldiven atıklarının yaşam döngüsünü anlamak ve yönetmek için kapsamlı bir çerçeve sunmakta, verimsizlikleri ele almakta ve İstanbul'un benzersiz bağlamına uyarlanmış somut çözümler önermektedir. Çalışmanın bulguları ise, İstanbul'da yüz maskesi ve eldiven atıklarına odaklanan atık yönetim sistemlerini geliştirmeye yönelik, ayrıntılı politika ve strateji önerileriyle bitirilmiş olup, bu öneriler; entegre ve sürdürülebilir bir atık yönetimi yaklaşımını uygulamayı hedefleyerek hem yerel hem de merkezi yönetimleri içeren koordineli çabalara vurgu yapmaktadır. Önerilen model, atık yönetimi alanının karmaşıklığını yansıtan bir dizi birbiriyle ilişkili değişkeni ve bunların nedensel etkileşimlerini içermektedir. Bu etkileşimleri ele alarak, tez aynı zamanda geri dönüşüm oranlarını artırmak, yeniden kullanım stratejilerini teşvik etmek ve tıbbi atıkların çevresel etkilerini karbon salınımı düzeyinde azaltmak için sağlam bir temel sağlamaktadır. Sonuç olarak, bu tez, tek kullanımlık tıbbi atıkların yönetimi için ölçeklenebilir ve tekrarlanabilir bir model sunarak, İstanbul'un ötesinde benzer zorluklarla karşılaşan diğer kentsel merkezlere de uyarlanabilen, sağlık tedarik zinciri yönetimi alanına katkıda bulunmaktadır.