Zübdetü'l - Âsâr [vr. 461b - 474b] adlı eserin transkripsiyon ve değerlendirilmesi

Altın Orda Hanlığı'nın zayıflaması üzerine ülkede baş gösteren iktidar mücadelesi Coçi'nin beşinci oğlu Şeybanî neslinden Ebulhayr Han liderliğinde Deşt-i Kıpçak'ta yeni bir siyasi oluşuma zemin hazırlamıştır. Devletleşme süreci Muhammed Şeybanî Han dönemine kadar devam etmiş ve 1500 yılında Maveraünnehir'de Özbek Hanlığı teşekkül etmiştir. Bu döneme tanıklık eden Abdullah bin Muhammed bin Ali Nasrullahî Timurlu hizmetinde görevli iken Horasan şehrinin Muhammed Şeybanî Han tarafından ele geçirilmesi ile Özbek Hanlığı'nın hizmetine girmiştir. Bu tarihten itibaren Muhammed Şeybanî Han'ın Horasan'daki fetihlerini bizzat müşahede etmiştir. Şeybanî Han'ın icraatlarını gözlemlediği ve birincil kaynaklardan işittiği üzere bir çalışma kaleme almış ve bu çalışmasına Zübdetü'l-Âsâr adını vermiştir.Eserini Hz. Nuh'un oğlu olduğu varsayılan Yafes'ten itibaren başlatmıştır. Müelliffin eseri bir dünya tarih niteliğindedir. Özellikle Timurluların son dönemi ile Şeybanî Han'ın Maveraünnehir, Türkistan ve Horasan'daki ilerleyişine dair aktarılan bilgiler (5368 no'lu nüsha vr. 461b-474b ve 608 no'lu yazma vr. 205a-216b), eserin orijinal bölümünü oluşturmaktadır. Muhammed Şeybanî Han'ın son demlerinde kuzeyde Kazaklar, güneybatıda Safeviler karşısındaki yenilgisi ve bu mağlubiyete giden süreci oluşturan etkenler ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.Bu bakımdan büyük önem ihtiva eden bu eserin elimizde bulunan iki nüshasından istifade edilerek Şeybanî Hanlığı dönemini kapsayan ilgili varaklarla dönemin askeri ve siyasi hadiseleri irdelenmiş, detaylı bir çalışma ortaya konulmaya çalışılmıştır.