19
Arşivlenen Tez
0
DOI Atanmış
0%
DOI Oranı
Anabilim Dalı
Yabancı dil olarak Türkçe ve İngilizce öğretimine yönelik hazırlanan çocuk hikâye kitaplarının biçim ve içerik açısından karşılaştırılması
Bu çalışmanın amacı, Yabancılara Türkçe Öğretimi için oluşturulan A1-A2 seviyesi Yunus Emre Enstitüsü çocuk hikâye kitapları ile Oxford İngilizce çocuk hikâye kitaplarının biçim ve içerik yönünden karşılaştırılmasıdır. Her iki çocuk hikâye set kitaplarından beşer tanesi rastlantısal olarak belirlenip incelenmiştir. Literatür araştırması yapılıp uzman görüşleri ışığında çocuk hikâye kitaplarının içyapı ve dış yapı boyutlarını ele alarak hazırlanan ölçütler ile veri toplanmıştır. Nitel bir çalışma olan bu araştırmada veriler doküman analizi ile elde edilmiştir. Her iki kitaptan elde edilen veriler betimsel analiz tekniği ile analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda her iki dilde yazılmış hikâye kitapları dış yapı özellikleri olan büyüklük, kapak ve ciltleme, kâğıt cinsi, sayfa düzenlemesi, harfler ve punto ile görseller bakımından farklılık gösterirken; şekil, satır aralıkları ve uzunlukları bakımından benzerlik göstermektedir. Dış yapı özellikleri bakımından her iki kitap serisinin literatüre uygun olduğu görülmüştür. İçyapı özellikleri bakımından ise konu, tema ve ana düşünce, bakımından her iki dildeki kitaplar çocuğa görelik ilkesi bakımından benzerlik göstermektedir. Kahramanlar ve tipler, varlıklar açısından her iki dildeki hikâye kitaplarının çeşitlilik sağladığı görülmektedir. Eğitsel iletiler bakımından incelenen her iki dildeki kitaplarda çocuğun duygu, düşünce ve hayal gücünü geliştirici iletiler ile buluştuğu görülmektedir. Mekân, çevre, okuma kolaylığı ve zaman başlıklarında da benzerlik gösteren kitapların dil ve anlatım bakımından farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Yabancı dil olarak Türkçe ve Sırpçanın öğretimine yönelik hazırlanmış ders kitaplarındaki kültürel unsurların karşılaştırmalı incelenmesi
Bu çalışmanın amacı yabancılara Türkçe öğretiminde yaygın olarak kullanılan temel düzey Yedi İklim Türkçe ders kitapları ile Sırpçanın yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan Učimo Srpski 1 temel düzey ders kitaplarına ait okuma ve dinleme metinlerindeki kültürel unsurları tespit edip karşılaştırmalı incelemektir. Araştırmada her iki dilde kültür aktarımının nasıl yapıldığı ve kültürel unsurlara ne ölçüde yer verildiği de gösterilmeye çalışılmıştır. Nitel verileri doküman incelemesi yoluyla elde edilen çalışmada öncelikle farklı kaynaklardan yararlanarak inceleme taslağı oluşturulmuş, taslak metne göre Günlük Yaşam, Kişiler Arası İletişim, Değerler ve Eğitim, Edebiyat, Sanat, Müzik ve Spor, Gelenekler ve Folklor, Coğrafya ve Mekân ana kategorileri ile bunlara bağlı alt kategorilere ilişkin sosyokültürel nitelikli unsurlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışma sürecinde tespit edilen kültürel unsurlar yer yer metinlerden alıntılarla desteklenmiş ve kimi zaman her iki dilin kültürüne ait unsurların kimi açıklamalarına da yer verilmiştir. Yedi İklim Yabancılar İçin Türkçe temel düzey ders kitapları ile Učimo Srpski 1 ders kitabındaki toplam sosyokültürel unsur sayısının büyük farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Her iki dile ait sosyokültürel unsurların ders kitaplarına yansımasına bakıldığında da Sırpçanın yabancı dil olarak öğretiminde daha az oranda kültür aktarımına yer verildiği görülmüştür.
Türkiye'de öğrenim gören uluslarası öğrencilerin ana dilde iletişim ve Türkiye türkçesinde iletişim kavramlarına ilişkin metaforik algılarının karşılaştırılması
Türkiye'de yaşayan ve Türkçe öğrenen uluslararası öğrencilerin ana dilde ve Türkiye Türkçesinde iletişim hakkında oluşturdukları metaforların karşılaştırılmasının hedeflendiği bu çalışmaya, toplam 202 uluslararası öğrenci katılmıştır. Çeşitli TÖMER ve DİLMER'lerde öğrenim gören uluslararası öğrencilerden rastgele örneklem seçimi ile gerçekleşmiş, veriler araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile yüz yüze görüşülerek toplanmıştır. Bu amaç doğrultusunda; öğrencilerin her bir değere ilişkin geliştirdikleri metaforlar, çizdikleri resim, karikatürler ve o değere ilişkin öğrencilerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler incelenmiştir. Toplanan veriler nitel araştırma tekniklerine uygun olarak fenomenolojik (olgubilim) deseni ve içerik analizi tekniğiyle analiz edilmiştir. Güvenilirlik ve geçerlik hesaplaması başka bir Türkçe alan uzmanı tarafından incelenip iki araştırmacı arasındaki fark hesaplanmıştır. Bu öğrencilerin ana dilde iletişim hakkında oluşturdukları metaforların geçerli olanlarının sayısı 165'dir. Bu metaforlar öncelikle olumlu olumsuz olma durumlarına, yapılarına ve işlevlerine göre sınıflandırılmıştır. Bu metaforlardan en fazla olumlu, doğa olaylarına benzer ve işlevlerine göre sınıflandırıldığında ise rahatlık işlevli metaforlar fazla oranda tespit edilmiştir. Katılımcıların Türkiye Türkçesinden iletişim hakkında oluşturdukları geçerli metafor sayısı 159'dur. Bu metaforların olumlu olumsuz olma durumlarına göre sınıflandırılmaları sonunda daha çok olumlu metafor tespit edilmiştir. Yapılarına göre sınıflandırıldığında en fazla doğa olayları ve işlevlerine göre sınıflandırıldığında ise en çok zorluk işlevi olan metaforlar tespit edilmiştir.
Yabancılar için Türkçe Öğretimi ders kitaplarındaki dinleme metinlerinin kültürlerarası iletişim ve anlayış bağlamında incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, yabancılara Türkçe öğretiminde yaygın olarak kullanılan ders kitaplarındaki dinleme-anlama becerisini geliştirmeye yönelik etkinlikleri, kültürlerarası iletişim ve anlayış bağlamında incelemek ve değerlendirmektir. Bu kapsamda örneklem olarak Ankara Üniversitesi TÖMER tarafından hazırlanan Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı ve Gazi Üniversitesi TÖMER tarafından hazırlanan Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı seçilmiştir. Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni, dil öğrenen bireylerin kazanması ve geliştirmesi gereken bilgi ve becerileri dillerin sosyokültürel bağlamını da kapsayacak şekilde açıklamaktadır. D-AOBM'de yer alan ve dil öğrenen bireylere kazandırılması hedeflenen sosyokültürel bilgiler doğrultusunda, çalışmaya konu olan dinleme metinlerine ait kültürel ögelerin tespiti yapılmış, bu ögeler kültürlerarası yaklaşıma uygunluğu bakımından incelenmiştir. Çalışmanın amacına ulaşmada uygun olabileceği düşünüldüğünden çalışmaya dair veriler, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman incelemesi yöntemi ile toplanmıştır. İlgili ders kitapları karşılaştırıldığında; Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı'nda yer alan dinleme metinlerinin; birtakım eksikliklerine rağmen hedef kültürü yansıtma, farklı alt kültür alanlarına ilişkin örnekler sunma, farklı kültürlere yönelik olumlu tutum geliştirme ve farkındalık kazandırma açısından kültürlerarası iletişimsel yeterlilik yaklaşımının gereklerine uygun olarak hazırlandığı; Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı'nda yer alan dinleme metinlerinde ise Türk kültürü iyi yansıtılmasına rağmen kültürel ögelerin dağılımı konusunda bir denge gözetilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Her iki kitapta da tespit edilen eksiklikler doğrultusunda yeni hazırlanacak dil öğretim materyallerine yol gösterici olabileceği düşünülen öneriler geliştirilmiştir.
Yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan okuma metinlerinin Türkçenin sesletimi edinimine etkisi (Bosna Hersek örneği)
Bu çalışmada, Türkçe öğrenen temel seviyedeki Bosna Hersekli öğrencilerinin sesli okuma etkinlikleri sırasında sesletim hatası yapmış oldukları sesbirimlerin tespit edilmesinin ardından yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan okuma metinlerinin Türkçenin sesletimi edinimine olan etkisinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Boşnak öğrencilerin seslendirdiği okuma metinlerindeki sesbirimler, sesbilgisel çevrede farklı niteliklere sahip ünsüzlerle birlikteliklerindeki konumları göz önünde bulundurularak Praat (Boersma ve Weenink, 2020) programı ile çözümlenmiş, R dilinde IPA değerleri ile şekillendirilmiş ve katılımcıların Türkçe ünlüleri üretimleri R programlama dili çerçevesinde incelenmiştir. Araştırmanın örneklem grubunu temel dil yeterlilik seviyesindeki Türkçe öğrenen 15-20 yaş aralığındaki 25'i kadın ve 15'i erkek olmak üzere toplam 40 Boşnak öğrenci oluşturmuştur. Katılımcıların seçiminde öğrencilerin her birinin ana dilinin Boşnakça olması kriteri aranmıştır. Araştırma, okuma metinlerinin yabancı öğrencilerin Türkçe sesletim becerilerine olan etkilerinin tespit edilmesi amacıyla karma araştırma modeli kullanılmıştır. Buna göre Praat (Boersma ve Weenink, 2020) ses analizi programı ile elde edilen verilerin niceliksel çıktıları betimsel analiz modeline uygun olarak yapılandırılmış ve yorumlanmıştır. Araştırma sonuçları, temel seviyedeki Boşnak öğrencilerin Boşnak alfabesinde bulunmayan Türkçeye özgü /ı/, /ö/, /ü/ sesbirimlerini doğru seslendiremediklerini; özellikle ötümlü ses çevresindeki ünlüleri olması gerekenden daha geride eklemlediğini; cümle ve sözcük vurgularının ise Türk konuşurlarından farklı gerçekleştirildiğini göstermektedir. Buna göre, /ı/, /ö/, /ü/ gibi Türkçeye özgü sesbirimlerin A1 düzeyinden itibaren farklı sözcük ve cümleler ile sıklıkla örneklendirildiği okuma metinlerinin Türkçe sesletim ediniminin kazandırılması için faydalı olacağı sonucuna ulaşılmıştır.
İkinci dil ediniminde hedef ve kaynak dilin sözlüksel alt kategorilenme uyumsuzluğu
Bir dilde yer alan sözcükler olay, olgu, kavram veya nesneleri soyut ya da somut anlam düzeyinde ifade eder. Bir ya da birden çok ses biriminden oluşan sözcükler bu bağlamda kendilerine ait alt anlam alanlarını da içerir. Sözcükler bu kullanımlarla birlikte değişik biçimbirimler alabilir. Söz konusu biçimler dilin söz varlığı ile dolaysız bir ilişki içerisindedir. Söz varlığı ise dile ait sözcüklerin, sözcük türlerinin, sözcüklere ait kavramların, kalıp sözlerin vb. de olduğu soyut bir sözlüktür. Bir yabancı dili öğrenen bireylerin öğrenmek durumunda olduğu sözcük bilgisi aslında hedef dilin soyut sözlüğüdür. Bu anlamda hedef ve kaynak dil arasındaki sözcük bilgisinin ve bu sözcüklerin gösterge değeri sunduğu anlam alanının ortaya konulması gerekmektedir. Zira yabancı dil öğrenimde görülen sorunlardan biri de tam olarak bu noktada karşımıza çıkmaktadır. Hedef dilde bulunan bir sözcük-kavram eşleşmesi anadilde bulunmayabilir. Bunun sebebi genellikle kaynak dilin bir üst kavramı dilselleştirmiş olması, kullanıcıların hedef dildeki altkavram için de bu sözcüğü kullanıyor olmasıdır. Öğrenici, bu tür sözcüklerin farkına varma, bağlamında kullanma, eş dizimli sözcükleri öğrenmeye ilk günden itibaren başlamaktadır. Temel seviyeden itibaren öğretilen temenni sözcükleri de dâhil olmak üzere öğrencinin bu sözcüklerin farkına varması gerekmektedir. Dolayısıyla dil öğretiminde de bu tür eşleşme uyumsuzluklarının öğretilmesi temel seviyeden başlanarak öğretim programının içerisinde yer alması gereken önemli bir kavramdır. Bu çalışma Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenen öğrencilerin anadillerinde bulunmayan eşleşmelerin Türkçe kullanımlarına etkisini araştırmaktadır. Anadili İngilizce olan; yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi konularında homojen bir şekilde oluşturulmuş katılımcılar üzerinde yapılan çalışma, literatür taraması ile tespit edilen cümleler üzerinden çalışmanın evrenini oluşturmuştur. Araştırma hakkında bilgilendirilen üç dil düzeyindeki katılımcıların eşleşme uyumsuzluklarını anlayamadıkları ve Türkçedeki anlam farklılıklarını tespit edemedikleri araştırılmıştır. Ortaya çıkan veriler eşleşme uyumsuzluklarının dil öğrenimindeki etkisini göstermektedir. Ortaya çıkan veriler neticesinde eşleşme uyumsuzluklarının dil öğreniminde dikkat edilmesi gereken unsurları ortaya konulmuş, gerekli öneriler sunulmuştur.
Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarındaki okuma metinlerinin diller için Avrupa Ortak Başvuru Metnine uygunluğu
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kitap odaklı ve okuma metinleri merkezli çalışmalar yeterli düzeyde değildir. Bu sebeple Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler İçin Türkçe öğretim setindeki okuma metinleri tüm düzeylerde Avrupa Dilleri Öğretimi Ortak Çerçeve Programı'na uygunluk bakımından ele alınmıştır. Ders kitaplarının niteliği referans metne göre saptanmaya çalışılmıştır. Böylece alandaki kitap çalışmalarına fikir sunabilmek, kitapların niteliği hakkında daha iyi çalışmaların ortaya çıkmasına katkı sunmak amaçlanmıştır. A1, A2, B1, B2, C1 düzeyindeki okuma metinleri, Avrupa Dilleri Öğretimi Ortak Çerçeve Programı'ndaki kazanımlara, metin türlerine, metin işlevlerine ve dil kullanım alanlarına uygunluk açısından incelenmiştir. Çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Öğretim setinde "Kültürden Kültüre" bölümleri hariç toplam seksen dokuz okuma metni bulunmaktadır. Bu metinlerden seksen yedisi Avrupa Dilleri Öğretimi Ortak Çerçeve Programı'nın okuma kategorileri ve kazanımlarıyla örtüşürken yalnızca iki metnin örtüşmediği saptanmıştır. Seksen dokuz metinden elli yedisi özel geliştirilmiş metinken, otuz ikisi özgün metindir. Metinlerde kamusal ve kişisel alanların ön planda olduğu, meslek alanınınsa en çok ihmal edilen alan olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Dil işlevleri açısından ise, bilgiyi açıklama ve araştırma işlevinin en çok tekrar eden işlev olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda öğretim setindeki metin sayısının ve söylem çeşitliliğinin artırılması gerektiği, öğretim setinde dilin farklı işlevlerine ve kazanımlarına yer verilmesi gerektiği şeklinde öneriler paylaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, ders kitabı, okuma metinleri, Avrupa Dilleri Öğretimi Ortak Çerçeve Programı
Yabancılara türkçe öğretiminde drama tekniğinin kullanımı üzerine yapılan çalışmaların incelenmesi
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminin günümüzde oldukça yaygınlaştığı görülmektedir. Gerek siyasi, gerekse ekonomik ilişkilerin yanı sıra; Türkçenin eski ve köklü bir dil olmasının da Türkçe öğrenen yabancı sayısının gün geçtikçe artmasında ve bu dili öğrenmeye güdülemede önemli etkenler olduğu düşünülmektedir. Eğitim öğretimde yöntem olarak kullanılan yaratıcı drama tekniği bireyi merkeze almaktadır. Dil öğretimine; öğrenciye bilgi yüklemekten çok, bir beceri kazandırma olarak bakmak daha doğru olacaktır. Bunun için de, ders sürecinde öğrencilerin aktif katılımlarına yönelik çalışmalar yapılması, tekdüze anlatımlar yerine uygulamaya yönelik eğitim-öğretim süreçlerine önem verilmesi oldukça önemlidir. Öğrenilen bir şey kullanılmadığı zaman unutulmaktadır. Drama ile öğrenmeyi kalıcı hale getirilebilecektir. Dramada sonuç ya da dramanın mükemmelliği önemli değildir. Asıl olan süreçtir. Drama seyirciler için oynanmaz. Önemli olan öğrencinin kendi isteğiyle ve istediği oranda katılımıdır (Önder, 2012). Dramda bireylere özgür ortamlar tanınmaktadır. Bu sebeple öğrencilerde dil öğrenmeye karşı isteklilik uyandırılabilmektedir. yapar (Morgül, 1999:15, Akt. Özcan,2013).Yaratıcı drama etkinliklerinde, genel olarak bir kavram, bir davranış, bir düşünce ya da bir olay, tiyatro etkinliklerinden yararlanılarak canlandırılır (Yalçın ve Aytaş, 2007:24).Yaratıcı drama, doğaçlama, rol oynama vb. tiyatro ya da drama tekniklerinden yararlanarak bir grup çalışması içinde bireylerin bir yaşantıyı, bir olayı, bir fikri, bir eğitim ünitesini kimi zaman da soyut bir kavramı ya da davranışı eski bilişsel örüntülerin yeniden düzenlenmesi yoluyla ve gözlem, deneyim, duygu ve yaşantıların gözden geçirilmesiyle "oyun" süreçlerinden geçirilerek anlamlandırılması, canlandırılmasıdır (San, 1990, Akt. Özcan,2013). Yaşamda karşılaşılan problemler bu etkinliklerle yeniden canlandırılmaktadır. Geleneksel eğitim yöntemlerindeki pasif konumdaki öğrenci yaratıcı drama yöntemi ile yerini, etkin konumdaki öğrenciye bırakır. Yaratıcı dramada, rol oynama, pandomim, doğaçlama gibi teknikler kullanılarak, bireylerin bir yaşantıyı, bir fikri, bir olayı, bir kavramı, gözlem ve yaşantıların düzenlendiği etkinliklerle canlandıracaktır. Türkçe eğitimde bu teknikle ilgili birçok çalışma bulunmaktadır fakat yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde bu teknikle ilgili yeterli çalışmaların olmadığı gözlenmiştir. Alanda yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde drama tekniğiyle oluşturulmuş yeterli miktarda tez, makale bulunmamaktadır. Yaratıcı drama alanında yapılan alan yazın taramasında konu hakkında yapılmış tezlerin incelemesine yönelik çok az sayıda çalışmaya ulaşılmıştır. Lisansüstü çalışma yapacaklara yaratıcı drama alanında yapılan çalışmalarla birlikte çalışılacak konu, yöntemi ve grubu seçerken alternatif destek sağlayacağı düşünülmektedir. Yapılmış çalışmaların bir arada bulunması bireylerin çalışmalarına yol gösterici olabileceği gibi yeni ve farklı bakış açılarına sahip çalışmalarının da ortaya çıkmasını sağlayacaktır. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde alınyazında drama tekniğiyle oluşturulan makale ve lisansüstü tezlerin sayısı az olduğu gibi çeşitlilik açısından da eksik olduğu görülmektedir. Alanda yaratıcı drama tekniğiyle ilgili araştırmaların artırılmasının gerektiğiyle ilgili çalışmaların mevcut durumundaki yetersizliğini vererek arttırılacağı düşünülmektedir. Alandaki çalışmaların yetersiz olduğunu betimleyerek yaratıcı drama tekniğinin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde artırılması gerektiği konusunda araştırmacılar tarafından dikkatini çekmesini amaçlanmıştır. Alanda bu konuyla ilgili tezler oldukça az ve bu yapılan bu çalışmaların hangi konular üzerinde çalışıldığını belirlemek araştırmacılara yol göstereceğini düşünülmektedir. Böylece yapılan bu çalışma yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yaratıcı drama yönteminin alınyazındaki konumu ve kapsamını ortaya koymak amacıyla ve bu alanda yapılabilecek çalışmalara yol göstermesi açından önemli görülmektedir. Yapılan bu çalışma ile yaratıcı drama tekniğiyle yapılmış makale ve lisansüstü çalışmalarının incelenmesiyle alana bütüncül bir bakış açısı kazandırmak amaçlanmaktadır. İncelenen makale ve lisansüstü tezler içerik (sonuç, sorun ve öneriler) olarak hem de bibliyometrik özellikler(yıl, yöntem, teknik, tür, vb.) bakımından incelenecektir. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde drama tekniği alanında yapılmış lisansüstü tezler ve makalelerin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi amacıyla hazırlanan bu çalışmada, YÖK ulusal tez Merkezinde yer alan izinli tüm lisansüstü tezlerin çeşitli değişkenleri göz önüne alarak yaratıcı drama alanına genel bir bakış açısı sağlanmaya çalışılacaktır. İlgili alan yazında konu ile ilgili çalışmaların çeşitli değişkenler açısından yazılan lisansüstü tezlerin ve makalelerin değerlendirildiği herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Bu araştırmanın amacı Yabancı Dil Olarak Türkçe öğretiminde drama alanında lisansüstü tezlerin ve makalelerin bibliyometrik özelliklerini ve içerik özelliklerini ortaya çıkarmaktır. Araştırmanın amacı yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde drama tekniği alanında yapılmış makale ve lisansüstü çalışmalarının eğilimlerini ortaya çıkarmaktır Araştırmanın kuramsal çerçevesinde yaratıcı dramanın eğitimdeki yeri ve önemi, dil öğretimine katkısı incelenecektir. Ardından drama uygulama basamaklarından bahsedilerek çeşitli drama teknikleri ve özellikleri değerlendirilecektir. Araştırma nitel araştırma yöntemiyle yapılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak doküman analizinden faydalanılacaktır. Bu lisansüstü tezler ve makaleler içerik analizi yöntemi ile analiz edilerek yorumlanacaktır. Araştırma kapsamında lisansüstü tezler yazıldıkları yıl, türleri, araştırma yöntem ve desenleri, örneklem grubu ve örneklem seçimleri, veri toplama araçları, veri analiz teknikleri, çalışılan temalar ve disiplinlerine göre analiz edilerek yorumlanmıştır. Bununla birlikte lisansüstü tezlerde belirtilen sorunlar, sonuçlar ve öneriler bölümleri ayrıca incelenecektir.
Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi
Bu araştırmanın amacı yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında yer alan okuma metinlerini 21. yüzyıl becerileri açısından incelemektir. Bu amaç doğrultusunda yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarında yer alan metinler, 21. yüzyıl becerileri çerçevesinde "yaşam ve kariyer becerileri, öğrenme ve yenilikçilik becerileri, bilgi, medya ve teknoloji becerileri" esas alınarak incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesiyle gerçekleştirilen araştırmanın veri setini Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler İçin Ders Kitabı B1, B2, C1 ve Yedi İklim Türkçe Ders Kitabı B1, B2, C1 seviye ders kitapları oluşturmaktadır. Yeni İstanbul kitap setlerindeki toplam 53 ve Yedi İklim kitap setlerindeki toplam 233 okuma metni araştırma kapsamında ele alınmıştır. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre Yeni İstanbul kitap setindeki okuma metinlerinde yer verilen 21. yüzyıl becerisi sayısının B1 seviyesi ders kitabında 162, B2 seviyesi ders kitabında 126 ve C1 seviyesi ders kitabında da 80 olmak üzere toplam 368 olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında Yedi İklim kitap setindeki okuma metinlerinde yer verilen 21. yüzyıl becerisi sayısının B1 seviyesi ders kitabında 197, B2 seviyesi ders kitabında 146 ve C1 seviyesi ders kitabında da 131 olmak üzere toplam 474 olduğu belirlenmiştir. Yeni İstanbul ve Yedi İklim ders kitaplarında incelenen seviyelerin tümünde en fazla yer alan becerinin "öğrenme ve yenilikçilik" ana becerisi olduğu, bu beceriyi "yaşam ve kariyer becerileri"nin takip ettiği, "bilgi, medya ve teknolojileri" becerilerinin ise okuma metinlerinde en az yer alan ana beceri olduğu ortaya çıkmıştır. 21. yüzyıl becerilerine ait alt becerilerin ders kitaplarında yer alma durumunda ise eleştirel düşünme ve problem çözme becerisinin metinlerde en fazla yer verilen beceri olduğu tespit edilmiştir. Yeni İstanbul B1 ders kitabında en az yer verilen becerinin medya okuryazarlığı olduğu, bilgi okuryazarlığı becerisine ise yer verilmediği görülmüştür. Yeni İstanbul B2 ders kitabında medya okuryazarlığı ve işbirliği becerilerinin en az yer alan beceriler olduğu, bilgi okuryazarlığı becerisine ise yer verilmediği; Yeni İstanbul C1 ders kitabında sosyal ve kültürlerarası beceriler, bilgi iletişim teknolojileri okuryazarlığı, iletişim ve işbirliği becerilerinin en az yer verilen beceriler olduğu, bilgi okuryazarlığı, esneklik ve uyum, medya okuryazarlığı becerilerinin ise metinlerde yer almadığı tespit edilmiştir. Yedi İklim B1 ders kitabında en az yer verilen becerinin liderlik ve sorumluluk becerisi olduğu; Yedi İklim B2 ders kitabında bilgi okuryazarlığı becerisinin, Yedi İklim C1 ders kitabında ise medya okuryazarlığı becerisinin en az yer alan beceri olduğu ortaya çıkmıştır.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi A2 kuruna yönelik okuma sınavı geliştirme
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ölçme ve değerlendirme önemli ve üzerine çalışılması gereken alanlardan biridir. Sağlıklı bir şekilde ölçme-değerlendirme yapabilmek için ölçme araçlarının geçerli ve güvenilir olması ve öğreticilerin bu alanda yetkin olması şarttır. Aksi hâlde öğrenicilerin yanlış düzeylere yerleşmesi, Türkçeden uzaklaşması, dile karşı önyargılı yaklaşması kaçınılmaz olur. Öğrenicilerin yanlış değerlendirme sonucunda bir alt kura yerleşmeleri bildikleri yapıları tekrar görecekleri için dilden uzaklaşmalarına, bir üst kura yerleşmeleri akademik anlamda eksiklikler yaşamalarına neden olmaktadır. Tüm bu sorunların önüne geçebilmek için, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde öğrenicilerin madde yazma ilkelerine ve düzeyin kazanımlarına uygun geçerli ve güvenilir bir sınava girmeleri elzemdir. Bu araştırmanın amacı yabancılara Türkçe öğretiminde A2 kurunda kullanmaya uygun, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış okuduğunu anlama sınavı geliştirmektir. Araştırma, A2 düzeyine yönelik okuduğunu anlama sınavı geliştirme alanında ilk çalışma olacağı için literatürdeki boşluğu dolduracak olması ve örnek bir okuduğunu anlama sınavı olması sebebiyle önem arz etmektedir. Araştırmada nitel ve nicel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Bartın Üniversitesi TÖMER'de A2 düzeyi Türkçe kurunu tamamlayıp A2 kur atlama sınavına girecek 54 öğrenici oluşturmuştur. Bu süreçte sırasıyla testin amacını belirleme, ölçülecek özellikleri saptama, maddelerin yazılması, madde redaksiyonunun yapılması, deneme formunun hazırlanması, deneme sonuçlarının puanlanması, madde analizi ve madde seçimi ve nihai testin istatistiklerinin kestirilmesi adımları izlenmiştir Araştırmanın nitel boyutunda Avrupa Ortak Dil Ölçütleri Çerçeve Metni okuma tür ve kazanımları ile Gazi TÖMER ve İstanbul Yabancılar İçin Türkçe ders kitaplarının kazanımları doküman incelemesi yöntemiyle incelenmiştir. İnceleme sonucunda belirtke tablosu oluşturulmuş ve sorular hazırlanmıştır. Belirtke tablosunun hazırlanması Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi A2 düzeyi okuma tanımlayıcıları, Ankara Üniversitesi TÖMER tarafından hazırlanan Yabancı Dil olarak Türkçe Programı ve Maarif Vakfı tarafından hazırlanan Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Programı ile de ilişkilendirilmiştir. Hazırlanan sorulara madde ve test analizleri yapılmıştır. Maddelerin güçlüğü doğru cevap yüzdesi ile belirlenmiştir, madde ayırt ediciliği üst ve alt grupların karşılaştırılması ile analiz edilmiştir. Testin güçlüğünü belirlemek için betimsel analizler (test ortalaması, standart sapma, test çarpıklık ve basıklık katsayıları) yapılmıştır, testin güvenirliğini belirlemek için Cronbach Alfa ve Spearman Brown iki yarı korelasyonuna bakılmıştır, testin kapsam geçerliğini belirlemek için uzman görüşleri alınmıştır. Son aşamada seçilen metinlere ve hazırlanan sorulara yönelik öğrenici görüşleri alınmıştır. Öğrenici görüşleri nitel betimsel analiz yapılarak incelenmiştir. Maddelerin seçimi ve düzenlemesi yapılarak geliştirilen okuduğunu anlama testi kullanıcılar için hazır hale getirilmiştir.
Sabahattin Ali'nin "Değirmen" hikâyesinin metindilbilimsel ölçütler çerçevesinde yabancı dil olarak Türkçe öğrenen B1 düzeyindeki öğrenciler için uyarlanması
Özgün metinler ana dili kullanıcıları için oluşturulduğundan dilin farklı kullanımlarını örnekleyen, kültür boyutunu gözler önüne seren bir içeriğe sahiptir. Ancak bu özellikler yabancı dil öğrencileri için dili çeşitli boyutlarda görme fırsatı sunduğu gibi dilsel yetersizlik hissi de yaratmaktadır. Metinlerin özgün kullanımı ileri düzey öğrenicilerinde başarı sağlarken temel ve orta düzeyde hedef dili öğrenenler için aynı derecede başarıyı sağlayamamaktadır. Edebî metinlerin öğrenici düzeyine uygun hale getirilmesi, metinlerin anlaşılırlığını artırmaktadır. Dil öğreniminde edebî metinler ileri düzeyde özgün şekliyle yer almaktadır. Edebî metinler her ne kadar dili doğal bir biçimde kullansa da estetiğe önem vererek farklı düşünce, algılama ve imge oluşturan hayal dünyası yapıtları arasında yer almaktadır. Edebî metinlerin oluşturulma amaçları arasında yabancı dil öğretmek yer almamaktadır. Söz konusu bu yapıtlar ana dili konuşucularına göre yazılmaktadır. Yabancı bir dili henüz yeni öğrenmeye başlayan öğreniciler için edebî metinleri özgün biçimleriyle öğretmek öğrenicilere faydadan çok zarar getirebilir. Öğrenici yeni bir dili öğrenirken karşılaştığı zorluklar karşısında anlaşılamayan bir şeyden uzak durma eğilimine girebilir. Bu bağlamda edebî metinlerin öğrenicinin düzeyine uygun hale getirilmesi ve metinlerin anlaşılabilirlik ile okunabilirlik düzeylerinin yükseltilmesi düşüncesi ortaya çıkmaktadır. Edebî metinlerin uyarlanması ise anlaşılırlığı arttıran bir uygulama olarak görülmektedir. Metin uyarlama çalışmaları artarak devam etmektedir. Ancak ders dışı okuma yapmak isteyen öğreniciler için halen sınırlı sayıda düzeye uygun okuma materyalleri bulunmaktadır. Bu çalışmada, Sabahattin Ali'nin "Değirmen" hikâyesi yabancı dil olarak Türkçe öğrenen B1 düzeyindeki öğrenciler için metindilbilimsel ölçütler çerçevesinde uyarlanmıştır.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde dijital öykülerin yazma motivasyonuna etkisi
Bu çalışmada, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dijital öykü kullanımının öğrencilerin yazma motivasyonuna etkisi ve öğrencilerin dijital öykülere yönelik görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma nitel ve nicel veri toplama ve analiz yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma metot ile yürütülmüştür. Araştırmanın temelinde nicel yaklaşım kullanılmış olup verilerin desteklenmesi için de nitel yaklaşım kullanılmıştır. Nicel veri toplama kapsamında zayıf deneysel desenlerden tek grup ön test/son test desenine göre çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışmada nitel veri toplama kapsamında ise yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini Bartın Üniversitesi TÖMER'de B1 seviyesinde öğrenim gören 20 öğrenci oluşturmaktadır. Öğrencilerin yazma motivasyonlarını belirlemek amacıyla "Yabancı Dil Olarak Türkçe Yazma Motivasyonu Ölçeği" ön test/son test olarak uygulanmıştır. Çalışma kur sınavlarından dolayı öğrencilerin gönüllü uygunluğuna göre dört haftaya yayılmış ve sekiz ders boyunca sürmüştür. Öğrenciler verilen etkinliklerdeki konu üzerinden dijital öykülerini oluşturmuşlardır. Çalışma bitiminde öğrencilerin dijital öykü materyaline yönelik motivasyonlarını belirlemek için "Öğretim Materyalleri Motivasyon Anketi (ÖMMA)" uygulanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda dijital öykülere yönelik öğrenci görüşleri belirlenmiştir. Ön test/son test karşılaştırması için bağımlı gruplar t testi yapılmıştır. ÖMMA ise nicel betimsel analiz ile analiz edilmiştir. Öğrencilerin dijital öykülere yönelik görüşlerinin belirlenmesinde ise içerik analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda deney grubuna uygulanan yazma motivasyonu ölçeğinin ön test ve son test puanları arasında anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. ÖMMA ve öğrenci görüşmelerinde ise deney grubunun dijital öykülerle yazmayı sevdikleri, ilginç buldukları, zevk aldıkları ve motive oldukları belirlenmiştir. Bu konuda kararsız ve motive olmayan öğrencilerin de olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Dijital öykü, yazma becerisi, yabancı dil olarak Türkçe, yazma motivasyonu
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde deyimlerin yapay zekâ destekli animasyonlarla öğretimi
Dilimiz, kültürümüzün bir parçası ve en iyi yansıtıcılarından biridir. Dilimizin zenginliklerinden ve kültür aktarıcılarından olan deyimler, kalıplaşmış sözlerdir ve bir dili tam anlamıyla bilmek o dilin deyimlerini de bilmekten geçer. Mecaz anlamlı ve genelde soyut olan deyimler, öğrenilmesi ve akılda kalması zor ögelerdendir. Türkçenin ana dil ve yabancı dil olarak öğretiminde deyimler sadece ders kitaplarında geçtiğinde, anlamları verilerek öğretildiğinde bu öğrenmeler kalıcı ve etkili olmayabilir. Bu nedenle deyim öğretiminde çeşitli materyaller kullanmak ve deyim öğretimine gereken özeni göstermek etkili, eğlenceli ve kalıcı öğrenmeler sağlayacaktır. Bu çalışmayla hem Türk kültürünü yansıtan ve kültürlerarası etkileşime katkı sağlayan deyimlerin B2 seviyesinde öğretimi sağlanmış hem de yapay zekâ desteği ile özgün bir ders materyali olan animasyon filmleri oluşturulmuştur. Araştırmada karma yöntemin açıklayıcı deseni kullanılmıştır. Nicel veriler toplandıktan sonra nitel veriler toplanmıştır. Bartın Üniversitesi TÖMER'de öğrenim gören 11 öğrenci kontrol, 11 öğrenci deney grubunu oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Deyim Başarı Testi hazırlanmış ve ön test- son test olarak öğrencilere uygulanmıştır. Uygulama 5 hafta sürmüştür. Aynı zamanda uygulama sonunda deney grubu öğrencilerine uygulanmak üzere yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS27 paket programı kullanılırken nitel veriler içerik analizi yoluyla analiz edilmiştir. Başlangıçta deney ve kontrol grupları arasında deyim bilgileri bakımından anlamlı fark olmadığı görülmüştür. Araştırma sonunda deyimleri animasyonlar ile öğrenen deney grubu ile deyimleri ders kitabından öğrenen kontrol grubu arasında deyim başarısı bakımından anlamlı fark olduğu görülmüştür. Yaş, cinsiyet, ülke faktörünün deyim öğrenme başarısında anlamlı fark oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerle yapılan nitel görüşme sonuçlarına göre öğrenciler bu uygulamayı eğlenceli bulmuş, hem göz hem kulağa hitap eden animasyonları beğenmiş ve daha sonra da deyim öğretiminde animasyonların kullanılmasını istemiştir. Bu çalışma; yapay zekâ destekli animasyonlarla deyim öğretiminin öğrencilerin daha etkili ve eğlenerek öğrenmelerinde etkili olduğunu göstermektedir. Çalışma farklı seviyelerdeki öğrenci grupları ile daha büyük gruplarda uygulanabilir ve böylece etkili ve kalıcı öğrenmeler sağlanabilir.
Söylem belirleyicilerinin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde B1-B2 seviyelerinde kullanımı
Bu araştırmanın amacı Türkçe öğretim sınıflarında sınıf içi söylemde Türkçe öğreten öğretim görevlilerinin Söylem belirleyicisi (SB) [discourse marker (DM)] kullanımı ve SB'lerin öğretimine dair düşünceleri, SB'lerin ikinci/yabancı dil olarak Türkçe öğrenen B1 seviyesinden B2 seviyesine geçen öğrenciler tarafından kullanımı ve SB kullanım sıklığını ortaya koymaktır. Araştırma, öğrencilerin SB kullanım sıklığı nasıl bir dağılım göstermektedir ve SB kullanımında seviyeler arasında anlamlı fark var mıdır, sorularını soran ilk çalışma olacağı ve literatürdeki boşluğu dolduracağı için önem arz etmektedir. Araştırmanın yöntemi nitel araştırma desenlerinden durum (örnek olay) çalışmasıdır. Araştırmanın çalışma grubunu Hacettepe Üniversitesi TÖMER'de öğrenim görmekte olup B1 seviyesinden B2 seviyesine geçen öğrenciler (n=10) ve Bartın Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, Amasya Üniversitesi ve Hitit Üniversitesi'nde çalışan öğretim görevlileri (n=10) oluşturmaktadır. Bu süreçte sırasıyla Hacettepe Üniversitesi TÖMER'de yabancı dil olarak Türkçe öğrenen B1 kurundan B2 kuruna geçen öğrencilere (n=10) Öğrenci Görüşme Formu (ÖGF) kullanılarak öğrencilerin 12 hafta boyunca her hafta SB kullanım verilerinin ses kaydı alınmıştır. CHAT çeviriyazı formatıyla yazılarak biçimbirimsel olarak kodlanmıştır ve öğrencilerin edimlerinde konuşmanın akışını ve bilgi akışını düzenleyen SB'ler önceden oluşturulan kod listelerine göre CLAN programında hesaplamak için Python'da yeni bir program yazılmıştır. Verilerin dağılımı Matplotlib çerçevesi kullanılarak, farklı seviyelerde ve haftalarda her öğrenci için kelime sıklıklarını gösteren grafikler oluşturulmuştur. Nihai sonuçların anlamlı olup olmadığı betimsel analiz edilmiştir. Bartın Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, Amasya Üniversitesi ve Hitit Üniversitesi'nde çalışan öğretim görevlileriyle (n=10) yapılan görüşmelerde Öğretim Elemanı Görüşme Formu (ÖEGF) kullanılarak yazıya aktarılmış ve daha önceden belirlenen temalar çerçevesinde betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda WB, MM, MA, KK, AD, AK, OA, MZ, NS, SZ adlı öğrencilerin edimlerinde çeşitli SB'lerin farklı işlevde kullanımına rastlanmıştır. Bunların içinde sayıca en fazla olan DUR (ee, aa, ıı, ıımm, başka), duraksama belirleyicileridir. Duraksama belirleyicilerinden sonra en çok kullanılan SB'ler: AMA (ama), KUR (ve), EVT (evet), YNI (yani) olarak tespit edilmiştir. Bazı öğrencilerin ise BOY (böyle), OYL (öyle), İLŞ (o yüzden, bu yüzden), SON (ondan sonra, bundan sonra), FAL (falan, filan), AHH (ahh), YNI (yani), TAB (tabi, tabi ki) SB'leri hiç kullanmadıkları ya da az kullandıkları gözlenmiştir. Öğretim görevlileriyle görüşme sonucunda öğretim programında ve derslerde SB'lere doğrudan yer verilmediği tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda SB'lere ve işlevlerine ikinci/yabancı dil olarak Türkçe öğretim programlarında ve derslerinde yer verilmesi önerilmektedir.
TÖMER dil öğretim programlarının Avrupa dilleri ortak çerçeve programı becerilerine uygunluğunun değerlendirilmesi: Bartın Üniversitesi TÖMER örneği
Yabancılara Türkçe öğretiminde üniversite düzeyinde genel kabul görmüş bir dil eğitimi programı bulunmamaktadır. Bu sebeple kurumlar, Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Programı'nda belirtilen kur seviyeleri ve ilgili seviyelere uygun temel dil becerilerini dayanak alarak kurslarda uyguladıkları dil öğretim programını kendileri hazırlamaktadırlar. Bu çalışmada örneklem olarak alınan Bartın Üniversitesi Türkçe Öğretim Uygulama ve Araştırma Merkezi B1 düzeyinde uygulanan dil öğretim programının, öğrencilerin Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Programı'nda belirtilen yeterlikleri kazanmasında ne düzeyde etkili olduğu, buna bağlı olarak programın yeterliği ve varsa geliştirilmesi gereken program bileşenlerinin araştırılması amaçlanmıştır. Bartın Üniversitesi Türkçe Öğretim Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde B1 düzeyi 95 öğrenciden ve aynı kur düzeyinde görev yapan 11 öğretim görevlisinden veri toplanmıştır. Nicel veriler, 27 maddeden oluşan Temel Dil Becerileri Değerlendirme Ölçeği ve 30 maddeden oluşan Kurs Merkezi/ Öğretim Programı Değerlendirme Ölçeği uygulanarak toplanmıştır. Nitel veriler, öğretmenlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılarak ve öğrencilere uygulanan ölçeklerin yer aldığı forma 4 açık uçlu soru eklenerek toplanmıştır. Nicel veri analizleri için betimsel istatistik, nitel veri analizleri için de içerik analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda, ortak bir program olmamasına rağmen Bartın Üniversitesi Türkçe Öğretim Uygulama ve Araştırma Merkezi kurs programının Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Programı yönergelerine uygun olarak yürütüldüğü belirlenmiştir. Uygulanan programın genel olarak öğrencilerin ihtiyaçlarına hizmet ettiği, öğrencilerin kendilerini bulundukları kur düzeyi becerilerine göre yeterli buldukları ve program, kurs merkezi ve öğreticilere dair bazı zayıf yönlerden bahsedilse de çoğunlukla olumlu görüşe sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Buna ek olarak yazma ve konuşma derslerine daha fazla ağırlık verilmesini istedikleri belirlenmiştir. Öğreticilerin görüşleri de öğrenci görüşlerini destekler niteliktedir. Öğreticiler, yazma ve konuşma ders sürelerini yetersiz bulduklarını, ortak program olmadığı için kitaba bağlı işleyiş gerçekleştirdiklerini ve becerileri daha iyi edindirebilme amacıyla kitap dışı etkinlikler yapıldığını belirtmişlerdir. Ayrıca kurs merkezinde dil öğretiminin yanı sıra kültürel unsurlara da önem verildiği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Avrupa dilleri ortak çerçeve programı, program değerlendirme, yeterlik.
Yabancı dil olarak Türkçe sınıflarında oyunlaştırılmış konuşma etkinliklerinin iletişim istekliliğine etkisi
Bu araştırmanın amacı, yabancı dil olarak Türkçe sınıflarında oyunlaştırılmış konuşma etkinliklerinin iletişim istekliliği üzerindeki etkisini incelemektedir. Nitel araştırma yaklaşımının kullanıldığı bu araştırmaya A2 ve B2 seviyelerinde yabancı dil olarak Türkçe öğrenen 16 uluslararası öğrencinin katılım sağlamış ve geliştirilen etkinliklerin uygulanması sonucunda yarı yapılandırılmış görüşmeler ve gözlemler gerçekleştirilmiştir. İçerik analizinin ardından ortaya çıkan bulgular tematik tablolarla yorumlanmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlar oyunlaştırılmış etkinlik kullanımının konuşma istekliliğini artırdığını, öğrencilerin kelime dağarcığındaki gelişimi ve sosyal etkileşimi desteklediğini, ayrıca öğrencilerin dil öğrenme motivasyonunu yükselttiğini göstermektedir. Diğer taraftan, oyunlaştırılmış konuşma etkinliklerinin öğrencilerin telaffuz becerilerinin gelişimini destekleyebileceği de bulgulardan ortaya çıkmaktadır. Bu sonuçlar, oyunlaştırılmış etkinliklerin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde etkili bir yöntem olarak kullanılabileceğini ortaya koymaktadır.
Yabancı dil olarak Türkçe öğrenicilerinin yazılı metinleri ile ChatGPT tarafından yazılan metinlerin niteliklerinin karşılaştırılması
ChatGPT, kullanıcının yazılı veya sözlü cümleleri ve sözcükleri gibi girdilerini alıp bunları yapılandırılmış dil komutlarına dönüştürerek çalışır. Bu komutlar daha sonra, dilin gramerini ve yapısını tanımanın yanı sıra bağlamsal olarak uygun bir şekilde anlayıp yanıt verebilen bir yapay zekâ öğrenimi algoritması aracılığıyla gönderilir. Araştırmalar yabancı dil öğretiminde, konuşma ve yazma becerisinin geliştirilmesinde ChatGPT'den yararlanmanın birçok olumlu özelliğine vurgu yapmaktadır. Bununla birlikte kullanıcıların etik bir anlayışla kullanması, elde edilen bilgilere eleştirel yaklaşması gerektiği de dikkate sunulmaktadır. Yapay zekâdan dil öğretim ortamında nasıl yararlanılabileceği, güvenilir bilgiler sunup sunmadığı konularının araştırılması gerekmektedir. Bu araştırmanın amacı yabancılara Türkçe öğretiminde yazma becerisini geliştirmede ChatGPT'den yararlanıp yararlanılamayacağını belirlemek ve yabancı dil olarak Türkçe öğrenen bireylerin yazılı anlatım becerileriyle ChatGPT tarafından oluşturulan metinlerin karmaşıklık, doğruluk, akıcılık ve işlevsel yeterlik açısından karşılaştırılmasını sağlamaktır. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi ile yürütülmüştür. Araştırma kapsamında A2 ve B2 düzeyinde Türkçe öğrenen 43 öğrenicinin, ders kitabındaki yönergelere göre üç farklı konuda yazdıkları metinler incelenmiştir. Ardından aynı yönergelerle aynı konularda birer metin ChatGPT kullanılarak araştırmacı tarafından oluşturulmuştur. Ortaya çıkan metinler karmaşıklık, doğruluk, akıcılık ölçütleri ve işlevsel yeterlilik dereceli puan anahtarı kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgulara göre; karmaşıklık bakımından ChatGPT metinleri genel olarak daha yüksek karmaşık cümle oranlarına sahiptir ancak bu oran düzeylere göre tutarlılık göstermemektedir. Doğruluk açısından ChatGPT, hem cümle hem de sözcük düzeyinde öğrenici metinlerine kıyasla oldukça yüksek doğruluk oranlarına sahiptir. Akıcılık boyutunda farklı sözcük kullanımı açısından ChatGPT'nin ortalamaları daha yüksek bulunmuş, ancak anlamlı sözcük oranı bakımından öğrenici metinleri bazı konularda daha yüksek değerlere ulaşmıştır. İşlevsel yeterlik açısından ise ChatGPT metinleri, özellikle görev gereksinimleri ve tutarlılık ölçütlerinde öğrenici metinlerinden daha yüksek puanlar almıştır. Ancak A2 düzeyindeki bazı öğrenici metinlerinin B2 düzeyindekilere göre daha nitelikli olduğu da dikkat çekmiştir. Bu sonuçlar, yabancılara Türkçe öğretiminde yazma becerisini geliştirme sürecinde ChatGPT'nin dil bilgisi açısından cümle ve sözcük düzeyinde doğruluğu geliştirmede ve metnin işlevsel yeterliğinin sağlanmasında destek sağlayabileceğini göstermektedir. İşlevsel yeterlik metnin anlamı açısından yeterli ve konuyla ilgili bir içerik sunmasını, görev gereksinimlerini karşılamasını, amacı ve fikirleri açıkça anlaşılan bir metin yazmayı, metni geçiş ve bağlantı ifadeleriyle tutarlı bir bütün haline getirmeyi kapsamaktadır. Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin dil bilgisi açısından doğru, anlam açısından türe uygun bir içerik düzenlemelerini desteklemek için ChatGPT'den metni planlama veya yazılan metni gözden geçirme aşamalarında yararlanılması önerilmektedir.
Öğretim üyelerinin uluslararası lisans öğrencilerinden beklentileri
Bu çalışmanın amacı doğrultusunda, öğretim üyelerinin uluslararası öğrencilerden mesleki alana yönelik, dil yeterliliği, uyum süreçleri, eğitim-öğretim süreçlerindeki performansları ile etik ve ahlaki davranışlarına ilişkin beklentileri ortaya konulmuş; sürece yönelik bakış açıları tespit edilmiştir. Ayrıca araştırma, uluslararası öğrencilerin lisans öncesi hazırlık süreçlerinde edinmeleri gereken yetkinliklere yönelik beklentileri belirleyerek ilerleyen dönemde yapılacak benzer çalışmalara da kaynaklık edebilecek niteliktedir. Bu kapsamda, Karabük Üniversitesi Mühendislik Fakültesinde 2024-2025 eğitim öğretim döneminde görev yapan ve uluslararası lisans öğrencileriyle akademik bağlamda doğrudan iletişim kuran 12 öğretim üyesi araştırmanın çalışma grubunu oluşturmaktadır. Bu çalışma öğretim üyelerinin deneyimlerinin anlamlandırılmasına dayandığı için nitel araştırma yöntemlerinden fenomonolojik (olgubilimsel) yaklaşımla gerçekleştirilmiştir. Bu sebeple çalışmanın veri toplama sürecinde veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analiz edilmesinde nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılarak görüşmelerden elde edilen veriler, araştırmanın amacı doğrultusunda kodlanmış, bu kodlar sınıflandırılarak araştırma bulgularını meydana getirecek, bu kodları temsil edecek kategoriler ve temalar oluşturulmuştur. Belirlenen her bir kod doğrudan alıntılarla örneklendirilerek desteklenmiştir. Çalışmada öğretim üyelerinin görüşleri; uluslararasılaşmaya yönelik bakış açıları, mühendislik alanına yönelik beklentileri, dil yeterliliğine ilişkin değerlendirmeleri, öğrenme sürecine yönelik beklentileri, uyum sürecine ilişkin görüşleri, etik ve ahlaki beklentileri sunulmuştur. Elde edilen bulgulara göre, öğretim üyeleri gerekli iyileştirmeler yapıldığı takdirde uluslararasılaşma sürecine yönelik olumlu bir bakış açısına sahiptir. Öğrencilerden; alanlarına yönelik gerekli altyapıya sahip olmaları, Türkçe dil yeterliliklerini tüm becerilerde akademik düzeyde geliştirmeleri, iletişimde çeviri desteğine ihtiyaç duymamaları, eğitim-öğretim süreçlerini hedef odaklı yürütmeleri, akademik bakış açılarını geliştirmeleri, grup çalışmalarına etkin katılım sağlamaları ve öğrenme sorumluluklarını üstlenmeleri beklenmektedir. Ayrıca öğrencilerin lisans eğitiminde yeterli hazırbulunuşluğa sahip olmaları, akademik, sosyal ve kültürel uyumlarını sağlamaları, derslere devam etmeleri, sınavlarda güvenilirliği zedeleyecek davranışlardan kaçınmaları, sınav kurallarına uymaları ve akademik çalışmalarda özgünlüğe, emek ve dürüstlüğe dikkat etmeleri gerektiği vurgulanmıştır.
Yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan Yeni İstanbul Türkçe Ders Kitabındaki dinleme metinlerinin dil bilgisi açısından incelenmesi
Bu tez yabancılara Türkçe öğretimi alanında kullanılan ders kitaplarındaki dinleme bölümlerinin o ünitede öğretilmesi hedeflenen dil bilgisi konularını ne derecede temsil ettiğini araştırmayı amaçlamaktadır. Bunun için alanda sıkça kullanılan kitaplardan biri olan Yeni İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabındaki dinleme bölümleri incelenmiştir. Yeni İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı 5 seviyeden oluşmaktadır. Bunlar; A1, A2, B1, B2 ve C1 seviyeleridir. Her bir seviyenin çalışma kitabı bulunmaktadır. Ayrıca her bir ünite üç farklı alt konuya ayrılmış ve ünite başlarında öğretilmesi hedeflenen beceriler, dil bilgisi konuları ve kelime grupları sunulmuştur. Set içerik olarak Avrupa Diller İçin Ortak Başvuru metnine uygun bir şekilde okuma, dinleme, yazma ve konuşma becerilerini geliştirecek şekilde hazırlanmıştır. Araştırma dinleme bölümlerinin metinlerinin yazımında dil bilgisi öğretimini destekleyecek içerikler hazırlama amacı güdülüp güdülmediğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu sonuca ulaşmak için ise söz konusu metinlerde geçen dil bilgisi öğelerinin ünitede öğretilen dil bilgisi öğelerini ne kadar içerdiğine, metinlerdeki dil bilgisi öğelerinin ilgili o ünitede öğretilen işlevini taşıyıp taşımadığına ve bu iki özellik açısından ünitelerin birbirleriyle tutarlı olup olmadığına bakılmıştır. Yeni İstanbul Ders Kitabının tüm serileri (A1, A2, B1, B2, C1) incelenmiş olup serinin içinde bulunan 132 tane dinleme metnine (ünite sonu video metinleri dahil) bakılmıştır. Çıkan sonuçlara bakıldığında A1 seviyesinden C1 seviyesine doğru bir düşüş gözlemlenmektedir. A1 kitabında dinleme metinlerinin dil bilgisini barındırma oranı 0,51, A2 kitabında 0,41, B1 kitabında 0,14, B2 kitabında 0,08 ve C1 kitabında 0,04'tür. Bu durum bizlere temel seviyelerde dinleme metinlerinin dil bilgisini daha çok desteklediği orta ve ileri düzeyde ise bu oranın azaldığını göstermektedir.