Master'sOpen AccessTR
Şırnak ili, merkez ve silopi ilçeleri sınırları dahilindeki asfaltit ocaklarının jeolojisi ve çevresel etkileri
Bu yüksek lisans tezinde, Şırnak ili Merkez ve Silopi ilçeleri sınırları içerisinde yer alan asfaltit ocaklarının jeolojik özellikleri, rezerv potansiyeli ve çevresel etkileri detaylı bir şekilde incelenmiştir. Yaklaşık 150 km²'lik çalışma alanında, 1/25.000 ölçekli topografik paftalar kullanılarak yapılan haritalama çalışmalarında, İnsansız Hava Aracı (İHA) teknolojisi yardımıyla ortofoto ve nokta bulutu verileri elde edilerek sayısal haritalar oluşturulmuştur. Bu haritalar üzerine jeolojik veriler ve sondaj bilgileri işlenmiş, Avgamasya filonu için yapılan rezerv hesaplamaları sonucunda toplam 6.996.105 ton asfaltit rezervi tespit edilmiştir. Asfaltitlerin kalorifik değerleri 3.000–6.000 kcal/kg aralığında değişmekte olup, enerji üretiminde önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Türkiye genelinde Maden Tetkik ve Arama (MTA) tarafından belirlenen toplam asfaltit rezervi yaklaşık 82 milyon ton olarak bildirilmektedir. Çalışma kapsamında Avgamasya filonundan alınan 4.384 kg ve 3.400 kg ağırlığındaki numuneler laboratuvar ortamında analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda asfaltitin nem içeriği %1–2, kül oranı %35–44 ve kükürt oranı %4–7 arasında tespit edilmiştir. Termik kullanım açısından başlangıçta 30 MJ/kg olan kalorifik değer, uygulanan zenginleştirme yöntemleri sonucunda 36.26 MJ/kg seviyesine çıkarılmıştır. Çevresel etkileri azaltmaya yönelik olarak uygulanan işlemler arasında; flotasyon yöntemi ile kül oranı %32.95'e, aglomerasyon yöntemi ile %27'ye düşürülmüştür. Kimyasal liç uygulamalarında, özellikle %5 NaOH ve %40 HF çözelti kombinasyonu kullanılarak kül içeriği %13.89'a, kükürt içeriği ise %2.49'a kadar azaltılmıştır. Gravite ve yüzdürme yöntemleriyle ise %75 oranında yanıcı madde geri kazanımı sağlanmıştır. Asfaltitin çevresel etkileri değerlendirildiğinde; su kaynakları ve hava kalitesinin kullanım sırasında olumsuz etkilendiği belirlenmiştir. Sahadan alınan su numunelerinde kimyasal kirlenme gözlemlenmiş, kükürtdioksit (SO₂) emisyonunun ise yürürlükteki yönetmeliklerde belirtilen 350 µg/m³ sınır değerini aşma riski taşıdığı saptanmıştır. Ayrıca, asfaltit külleri içerisinde 2.118 ppm molibden, 2.447 ppm nikel, 231 ppm bakır ve 31 ppm selenyum gibi ağır metallerin bulunduğu belirlenmiştir. Şırnak-Silopi bölgesinde faaliyette olan 405 MW kapasiteli termik santral, asfaltitin enerji kaynağı olarak kullanımının önemli bir örneğini oluşturmaktadır. Bunun dışında asfaltit; asfalt yapımı, boya, yalıtım malzemesi, oto lastiği, mürekkep ve amonyak üretimi gibi çeşitli sanayi alanlarında da kullanılmaktadır. Sonuç olarak, Şırnak bölgesinde bulunan asfaltit yatakları enerji üretimi açısından büyük bir potansiyel taşımaktadır. Ancak yüksek kül ve kükürt içeriği nedeniyle çevresel etkiler göz önünde bulundurulmalı; asfaltitin temizlenmesine yönelik işlemler uygulanmalı ve bu doğrultuda çevreci üretim yöntemleri benimsenmelidir. Ayrıca, rezerv bazlı planlamaya geçilmesi, kapalı işletme yöntemlerinin yaygınlaştırılması ve iş sağlığı-güvenliği standartlarının artırılması önerilmektedir. Tez kapsamında, asfaltitin enerji kaynağı olarak kullanımından doğan çevresel etkilerin azaltılmasına yönelik mevcut ve önerilen yöntemler ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.
