Tedarik Zinciri Yönetimi ve E-ticaret Anabilim Dalı (disiplinlerarası)

Üniversite öğrencilerinin ekolojik ayak izi farkındalığının yeşil satın alma davranışları üzerindeki etkisi

Günümüzde artan gereksiz tüketim ve ihtiyaçtan fazla üretim, doğal kaynakların hızla tükenmesine ve çevresel sorunların küresel ölçekte artmasına neden olmaktadır. Bu sorunların çözümü yalnızca ulusal politikalarla sınırlı kalmayıp bireylerin çevreye duyarlı tüketim alışkanlıkları geliştirmesini de gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda ekolojik ayak izi kavramı, bireylerin çevre üzerindeki etkilerini somut bir biçimde ortaya koyarak çevresel farkındalığın artırılmasında önemli bir gösterge sunmaktadır. Tüketicilerin çevreye duyarlı davranışlarını teşvik etmeyi amaçlayan yeşil pazarlama uygulamaları ise sürdürülebilir tüketim anlayışının yaygınlaşmasında önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı, üniversite öğrencilerinin ekolojik ayak izi farkındalıklarının yeşil satın alma davranışları üzerindeki etkisini incelemek ve öğrencilerin çevre bilinci ile yeşil pazarlama algılarının demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemektir. Araştırma nicel araştırma yöntemine dayanmaktadır. Araştırmanın evrenini, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Selçuk Üniversitesi Beyşehir Ali Akkanat Kampüsü'nde öğrenim gören önlisans ve lisans düzeyindeki öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi, kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen toplam 306 öğrenciden meydana gelmektedir. Veri toplama aracı olarak çevrimiçi anket yöntemi kullanılmış ve veriler 24 maddeden oluşan 5'li Likert tipi ölçek aracılığıyla elde edilmiştir. Ölçeğin güvenirliği Cronbach's Alpha katsayısı ile test edilmiş ve 0,924 değeriyle mükemmel düzeyde güvenilir bulunmuştur. Ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla yapılan keşfedici faktör analizinde KMO değeri 0,926, Bartlett Küresellik Testi ise p < 0,001 olarak belirlenmiş ve verilerin faktör analizine uygun olduğu tespit edilmiştir. Faktör analizi sonucunda ölçeğin toplam varyansın %62,741'ini açıklayan beş alt boyuttan oluştuğu görülmüştür. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler ile ki-kare testi kullanılmış; analizler SPSS 25 paket programı aracılığıyla gerçekleştirilmiş ve p < 0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Araştırma bulguları, üniversite öğrencilerinin ekolojik ayak izi farkındalıklarının genel olarak orta düzeyde olduğunu, buna karşın yeşil satın alma davranışlarına olumlu yaklaştıklarını göstermektedir. Ekolojik ayak izi farkındalığı ile yeşil satın alma davranışları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Demografik değişkenler açısından yapılan analizlerde, cinsiyet değişkenine göre kadın öğrencilerin çevre dostu ürünlere yönelik daha duyarlı davranışlar sergilediği belirlenmiştir. Ayrıca yaş, gelir ve eğitim düzeyi değişkenlerinin çevre bilinci ve yeşil satın alma davranışlarında anlamlı farklılaşmalara yol açtığı görülmüştür. Sonuç olarak, ekolojik ayak izi farkındalığının yeşil satın alma davranışlarını etkileyen önemli bir unsur olduğu ve bu farkındalığın artırılmasına yönelik yeşil pazarlama uygulamalarının desteklenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.