Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Kerim Çınar
11 theses · Afyon Kocatepe University
Alev Alatlı perspektifinden Türkiye'de batılılaşma ve aydın meseleleri
Değişmeyen tek şeyin değişim olduğu dünyada toplumlar da bu değişimlere ayak uydurmak zorundadır ve bu süreçleri fikirsel anlamda yönetenler aydınlardır. Tıpkı tüm dünyayı etkisi altına alan Batılılaşma hareketi içerisinde Türk aydınının durmaksızın sürece yön vermesi gibi. Ancak insanoğlunun farklı pek çok fikre sahip olması ve sosyal bilimlerin kapsayıcılığı dolayısıyla çeşitli fikirler üretilmektedir. Batılılaşmayı doğru bulanlar olduğu gibi sadece içeriğini beğenmeyen ya da tamamen fikre karşı olanlar da vardır. Bu çalışma da bir aydının gözünden süreç içerisindeki aydınlar izlenmektedir. Çalışmada öncelikle kavramsal okumalar gerçekleştirilmekte ardından ilgili kavramların Osmanlı Devleti ve Cumhuriyet Türkiye'si için neler ifade ettiği aydınların gözünden araştırılmaktadır. Bu süreçte aydınların oynadığı roller hakkında da Alev Alatlı'nın eserleri okuma ve işitsel şekilde incelenerek Alatlı'nın genel kanıdan çok farklı bir aydın tipi çizdiği çıkarımına varılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Modernleşme, batılılaşma, aydın.
Kamu hizmeti yayıncılığı: TRT üzerine bir inceleme (1964-1980)
Kamuoyunun oluşmasında ve demokrasinin gelişmesinde en önemli araçlardan olan radyo ve televizyon 20. yüzyılın ilk çeyreğinde doğmuştur. Bu yeni kitle iletişim aracı ortaya çıktığı tarihten itibaren toplumda belirli görevler üstlenmeye başlamış ve ilk yıllarda eğlence aracı olarak işlev görürken öneminin anlaşılmasıyla merkezi hükûmetler tarafından ideolojilerini yaymak için propaganda aracı olarak kullanılmış, İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşan yeni düzende sundukları hizmetin niteliğinden dolayı özerk kurumlar olarak teşkilatlanmışlardır. Türkiye'de radyo-televizyon yayıncılığının gelişimine bakıldığında, biraz gecikmeli olarak, kıta Avrupası'ndaki ülkelere benzer bir gelişme gösterdiği görülmektedir. 1961 Anayasasıyla özerk olarak kurulan TRT, daha sonra yapılan yasal düzenlemelerle tarafsız olarak teşkilatlandırılmış ve siyasal iktidarların etkilerine açık hale gelmiştir. Çalışmada kitle iletişim araçlarının -radyo ve televizyon- kamu hizmeti yayıncılığının gereklerine göre yayın yapma sürecinde karşılaştıkları sorunlar TRT örneği üzerinden 1964-1980 yılları arası merkeze alınarak incelenmeye çalışılmıştır.
Toplumsal ekolojiyi totalitarizm üzerinden okumak: Klasik felsefeden bookchın'e doğa ve toplum
Bu çalışmanın amacı, Murray Bookchin'in toplumsal ekoloji kuramını totalitarizm bağlamında ele almak ve toplumsal ekolojinin totaliter potansiyellerini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda öncelikle literatür taraması yapılarak doğa ve toplum ilişkisi farklı kavramsal açılardan incelenmiştir. Bookchin'in yazılarından yola çıkılarak toplumsal ekoloji kuramı ayrıntılı bir şekilde ele alınmış, ekolojik toplum tasavvuru anlatılmıştır. Toplumsal ekoloji kuramında Bookchin'in ifade ettiği anlam, yapı ve ilişkiler; totalitarizm kavramı doğrultusunda analiz edilerek tartışılmıştır. Bu analiz neticesinde Murray Bookchin'in toplumsal ekoloji kuramının, totaliter nüveler taşıdığı ve tasavvur ettiği ekolojik toplumun totalitarizme dönüşebilme ihtimali ve potansiyeline sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Toplumsal Ekoloji, Murray Bookchin, komünalizm, totalitarizm, tahakküm ve hiyerarşi
1961 Anayasası'nın temel felsefesi bağlamında özerk statülü kurumlar üzerine bir inceleme
Çalışma, 1961 Anayasası'nın temel felsefesini merkeze alarak, anayasal düzen içinde özerk statülü kurumların ortaya çıkışını, işlevselliğini ve siyasal sistem içindeki konumunu incelemektedir. Anayasa kavramının tarihsel, siyasal ve ideolojik boyutlarıyla ele alındığı çalışmada, özellikle liberal, sosyal devlet ve hukukun üstünlüğü ilkelerinin anayasal tasarıma nasıl yön verdiği tartışılmıştır. 27 Mayıs 1960 Askerî Müdahalesi sonrasında oluşturulan Kurucu Meclis'in yürüttüğü anayasa yapım süreci, dönemin siyasal ve toplumsal dinamikleriyle birlikte değerlendirilmiş, 1961 Anayasasının temel felsefesi olarak kabul edilen özgürlükçü ve çoğulcu yaklaşımların, devletin yeniden yapılanmasında ne ölçüde etkili olduğu irdelenmiştir. Demokrat Parti (DP) iktidarında yaşanılan anayasal krizler, özellikle kuvvetler ayrılığı ilkesinin zayıflaması, yargı bağımsızlığının aşınması ve üniversite özerkliği, radyo kullanımına ilişkin alanlarda yaşanan müdahaleler çerçevesinde analiz edilmiştir. 1961 Anayasası, bu krizlere de bir tepki olarak, siyasi iktidarı sınırlandırma yaklaşımı çerçevesinde; Milli Güvenlik Kurulu, Anayasa Mahkemesi, Devlet Planlama Teşkilatı ve özerk statülü kuruluşlar gibi yeni kurumlar vasıtasıyla bürokratik yapıyı ı güçlendirmeyi amaçlayarak devletin kuruluş ve işleyişini yeniden düzenlemiştir. Bu bağlamda esas olarak üniversiteler ve radyo (TRT) gibi özerk statülü kurumların anayasal statüleri ve kuruluş gerekçeleri, dönemin siyasal tartışmaları bağlamında incelenmiş ve neticede söz konusu kurumların özerkliklerinin ve anayasal statülerinin, iktidar ilişkileri ve siyasal kültür çerçevesinde şekillendiği sonucuna varılmıştır.
Cumhuriyetçilik düşüncesi çerçevesinde Hannah Arendt: Özgürlükçü cumhuriyetçilik
Bu çalışmada, cumhuriyetçilik düşüncesi Hannah Arendt açısından ele alınmış ve özgürlükçü cumhuriyet yaklaşımı açıklanmıştır. Hannah Arendt, Antik Çağ değerlerine dönüş yaparak ve modern dönemin toplumsal ve siyasal düzenine eleştiriler getirerek, modern sorunlara cumhuriyetçi bir yaklaşımla çözüm önermiştir. Arendt, bireysel çıkarın ve araçsal aklın eleştirisini yaparak, ulus devletin sebep olabileceği totalitarizmin yükseliş tehdidine karşı, yurttaşlık erdemlerine vurgu yapmış, kamusal alanın ve siyasal katılımın aktif olması gerekliliği üzerinde durmuştur. Toplumsal farklılık ve çeşitlilik üzerine kurulmuş bir toplumda, ortak çıkarın tesis edilmesi ve bireysel özgürlüğün insanlık değerleri ile uyumlu bir şekilde sürdürülmesi gerekliliği vurgulanmıştır.
Avrupa Birliği'ne uyum sürecinde Türkiye'de idam cezası tartışmaları(1999-2017)
Yaşam hakkı en dokunulmaz ve kutsal hak olarak tanımlanmaktadır. Sert çekirdek haklar arasında yer alan yaşam hakkının en büyük ihlallerinden birisi ise idam cezasıdır. Bu çalışmanın konusunu AB uyum süreci ile birlikte Türkiye'de kaldırılan idam cezası tartışmaları oluşturmaktadır. Bu çalışma ile amaçlanan Türkiye'de idam cezası tartışmalarının iç ve dış konjonktürden nasıl etkilendiğinin tespit edilmesidir. Ayrıca tartışmaya taraf olanların tutarlı-felsefi bir bakış açılarının olup olmadığının ortaya koyulmasıdır. Bu bağlamda Türkiye'de AB kriterleri çerçevesinde idam cezası kaldırıldıktan sonra ve 15 Temmuz darbe girişimi sonrası söz konusu cezanın yeniden getirilmesi etrafında yapılan tartışmalar ele alınmıştır. İdam cezası konusunun daha iyi anlaşılabilmesi adına insan haklarının gelişimine değinilmiş ve idam cezasının ortadan kaldırdığı yaşam hakkı konusu incelenmiştir. İdam cezasının Türkiye'de kaldırılmasına paralel olarak AB ile Türkiye ilişkilerinin gelişimi incelenerek idam cezası tartışmaları ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: İnsan hakları, yaşam hakkı, idam cezası, Avrupa Birliği
Hatıratlarda Türkiye'de bürokrasi (1960-1980)
Devletlerin oluşum süreçlerinde ortaya çıkan bürokrasi, kararların alınmasında ve bunların yönetilmesinde siyasetin en önemli ortağıdır. Yönetimde kimi zaman çatışmalara yol açan siyaset-bürokrasi ilişkileri tarih boyunca tartışılan ve güncelliğini koruyan bir konu olmuştur. Devletlerin büyümesi ve yükünün artması bürokratikleşmeye neden olmuştur. Bu durum bürokrasiyi sevimsiz kılarak zamanla şikâyet edilen bir konuma getirmiştir. Siyaset bürokratikleşmiş, bürokrasi ise siyasallaşmıştır. Türk bürokrasisi, merkeziyetçi ve neopatrimonyal vesayetçi bürokrasi özellikleri göstermektedir. Türk kamu bürokrasisi Osmanlı bürokratik yönetim geleneğinden izler taşımaktadır. Türkiye'de bürokrasi; yöneten-yönetilen ayrımını derinden yaşayan halktan kopuk, modernleştirici ve rejimi koruyucu görevi üstlenerek kamu yararını yalnız kendisi tesis etmeye muktedir gören konumundadır. Çalışmada 1960-1980 dönemi siyasi olayları, siyaset-bürokrasi çatışması bürokrasinin yapısal ve işlemsel sorunları ve bunları gidermeye yönelik reform hareketleri hatıratlar perspektifinde incelenmiştir.
Siyasi bir lider olarak Aliya İzzetbegoviç
Liderler, kitleleri etkileyerek siyasal ve sosyal yaşamlarını biçimlendirirler. İzzetbegoviç'te o liderlerden biridir. Liderliği toplumsal yaşam koşulları çerçevesinde belirlenen İzzetbegoviç'in, siyasal yaşam da lider olarak ortaya çıktıktan sonra toplumsal koşullardan etkilenmeyi sürdürmenin yanında, kendisi de bu koşulları değiştiren faktör olmuştur. Aliya izzetbegoviç'te o liderlerden biridir. Begoviç'in hem eylemlerinin hem de düşünce dünyasının merkezi kavramlarından birisini siyaset oluşturmaktadır. Bu durum onun siyasete dair düşüncelerini tahlil etmek için eserlerinin yanı sıra eylemlerinin de referans olmasına imkân vermektedir. Çünkü İzzetbegoviç eylemlerini ve siyasal pratiklerini birçok siyasetçiden farklı olarak, devraldığı siyaset kültüründen ziyade kendi siyaset felsefesi doğrultusunda sergilemiştir. Bu nedenle siyasi bir lider olarak incelemek bir sorumluluktur ve liderlik anlayışı doğrultusunda sergilenmiştir. Anahtar Kelimeler: Aliya İzzetbegoviç, lider, düşünce adamı, siyasi lider, siyaset felsefesi
Türkiye'de bakanlık tipi örgütlenme: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı örneği
Bakanlıklar, devletin üstlenmiş olduğu kamu hizmetlerini yürütmekle görevlendirilmiş örgütlenmelerdir. Bu örgütlenmeler, Türkiye'ye Osmanlı Devletinden miras kalmış ve zaman içerisinde de birçok değişikliğe uğrayarak günümüze kadar gelmiştir. Türkiye, yeni yönetim sistemini olan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne 9 Temmuz 2018'de geçmiştir. Yeni hükümet sistemi, birçok değişikliği ve düzenlemeyi beraberinde getirmiştir. Yaşanan bu değişikliklerden ve düzenlemelerden büyük ölçüde etkilenenlerin başında bakanlıklar yer almaktadır. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde bakanlıkların sayılarında ve teşkilat yapılarında değişikliğe gidilerek yeniden düzenlenmiştir. Bu kapsamda bazı bakanlıklar kapatılmış, bazı bakanlıklar birleştirilmiş, bazıları ise isim değişikliğiyle kabinedeki yerini almıştır. Bu çalışmada, 2011 yılından itibaren bakanlık olarak faaliyetlerine devam eden Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın geçirmiş olduğu değişimler üzerinden bakanlık tipi örgütlenmede meydana gelen değişikliklerin "kamu hizmetlerinden kaynaklı mı; yoksa siyasal ihtiyaçlardan kaynaklı mı" olduğunu tespit etmek amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında mevzuat ve literatür incelendiğinde bakanlığın; 2011, 2018 ve 2021 yıllarında köklü değişiklikler yaşadığı görülmüştür. Bu değişiklikler incelendiğinde; bakanlıkta meydana gelen değişikliklerin hem kamu hizmetleriyle alakalı olduğu hem de siyasal ihtiyaçlardan kaynaklı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Türkiye'de Anayasa değişikliklerinin siyasal ortamı: 2010 Anayasa değişikliği örneği
Anayasalar devletin kuruluşunu, işleyişini düzenleyen ve toplumsal bir sözleşme olarak nitelenen metinlerdir. Kurucu iktidar kurmuş olduğu düzenin kolayca değişmemesi için anayasaların değiştirilmesini zorlaştırmaktadır. Ancak yaşanan toplumsal ve siyasal olaylar anayasa değişikliğine zemin hazırlamaktadır. Anayasalarda yapılacak değişikliklerin nasıl bir süreçte şekillendiği ve hangi yöntemlerle meydana getirildiği anayasaların meşruluğu ve demokratikliği açısından önemli bir husustur. Her anayasa değişikliğinin kendine has bir ortamı vardır. 1982 Anayasası bir darbe süreci sonucunda ortaya çıkmış bir anayasadır ve bu nedenle bürokratik ve askeri vesayetin etkileri anayasada yoğun bir şekilde hissedilmektedir. Özellikle askeri ve hukuki vesayetin etkisinin azaltılması amacıyla 2010'da yapılan anayasa değişikliği önem arz etmektedir. Anayasa değişikliği öncesinde yaşanan 367 Kararı, E-muhtıra, cumhurbaşkanının seçilememesi, iktidar partisine (AK Parti'ye) açılan kapatma davası gibi olaylar kamuoyunun şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Toplumun sivil demokratikleşme isteği referandumda kendisini göstermiş ve 2010 Anayasa değişikliği %57 oy oranı ile kabul edilmiştir.
Türkiye'de bir Soğuk Savaş enstrümanı olarak antikomünizm ve Dr. Fethi Tevetoğlu üzerine bir inceleme
Bu çalışma, Soğuk Savaş döneminde ABD ve SSCB arasında yaşanan çatışma çerçevesinde ortaya çıkan antikomünizm politikasına odaklanmıştır. Bu bağlamda, Sovyetler Birliği'nden yayılması muhtemel komünizm tehlikesine karşı önlem almak isteyen ABD'nin, Çevreleme Politikası'nı uygulamaya koymasıyla şiddetlenen antikomünizm politikalarının Türkiye'deki yansımaları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Antikomünizm politikasının en önemli temsilcilerinden biri olarak karşımıza çıkan Dr. Fethi Tevetoğlu'nun söz konusu politika kapsamında yazdığı yazılar ve yayınladığı kitaplar incelenerek, komünizmle mücadelesi ele alınmıştır.