Mekan Deneyimi Bağlamında Afet Sonrası Toplumsal Aidiyet ve Adaptasyon Süreci: 6 Şubat Hatay İli Antakya İlçesi Deprem Örneği

Türkiye için son zamanlarda büyük risk oluşturan deprem; fiziksel (can kaybı, yaralanma, yapısal hasar), ekonomik (doğrudan, dolaylı ve ikincil mali kayıplar), sosyal ve psikolojik (toplumsal ilişkilerde bozulma, travma, uyum süreçleri) sorunlara yol açmaktadır. Deprem sonrası afetzedelerin yaşadıkları mekâna ve psikolojik dinamiklerine ilişkin deneyimlerin sahada gözlemlenmesi ve ihtiyaçların tespiti önem arz etmektedir. Bu doğrultuda çalışmada, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında Hatay’ın Antakya ilçesinde ikamet eden bireylerin deprem sonrası barınma deneyimlerini ve mekânın üretimine katılım süreçlerini incelemeyi amaçladım. Bu amaç doğrultusunda Antakya’da nitel araştırma yöntemine dayalı bir çalışma yürüttüm. Fenomenolojik deseni kullandığım çalışmada, 17’si kadın ve 14’ü erkek toplamda 31 kişi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirdim. Görüşmelerden elde ettiğim verilerin çözümlenmesinde tematik analiz yöntemini kullandım. Katılımcıların içinde bulunduğu koşulları ve geleceğe dair ifadelerini doğrudan yansıtan in vivo kodlar, barınma sürecinde karşılaştıkları mücadele eylem boyutunu ifade eden süreç kodları ve deprem sonrası karşı karşıya kaldıkları durumları özetleyen betimsel kodlar aracılığıyla analiz sürecini gerçekleştirdim. Bu analizler sonucunda; Kurumlarla kurulan etkileşimde güven kaybı, Barınma süreçlerinde yaşanan zorluklar, Ekonomik zorluklar, Psikososyal ilişkilerde paradoks, Kentsel dokunun kaybı ve gelecek kaygısı olmak üzere beş tema belirledim. Çalışmada, afetin yalnızca fiziksel bir yıkım olmadığını; çok katmanlı ilişkileri ortaya çıkaran kompleks bir süreç olduğunu ortaya koymaya çalıştım. Türkiye gibi fay hatlarının yıkıcı etkilere yol açtığı bir ülkede, afet yönetim politikalarında, katılımcı yaklaşımın benimsenmesi, bireylerin mekânsal aidiyetlerinin ve sosyokültürel ihtiyaçlarının merkeze alınması ehemmiyet arz etmektedir. Bu bağlamda, toplumsal katılımı ve psikososyal iyileşmeyi merkeze alan bir anlayışla katılımcı görüşleri ve kendi deneyimlerim üzerinden bazı önerilerilerde bulundum. Anahtar Kelimeler: Afet sosyolojisi, Afet sonrası barınma, Deprem, Kent/Şehir hakkı, Mekânsal aidiyet pratikleri