Published Theses
indexedOpen AccessTRKur’ân kıraatlerinin semantik ve edim bilimsel analizi: Tefsir ve modern dilbilim kesişiminde bir inceleme
Tezin amacı evrensel bir hitap niteliği taşıyan Kur’ân-ı Kerim’in anlaşılmasında kıraat farklılıklarının metinsel yapısını nasıl etkilediğini pratik bir yaklaşımla ortaya koymaktır. Klasik tefsîr literatüründe sıklıkla tartışılan kıraat farklarının, âyetlerin anlam dünyasında meydana getirdiği daralma, genişleme veya yön değiştirme gibi semantik sonuçların pratik anlam bilimsel yöntemlerle incelenmesi çalışmanın ana amacını oluşturmaktadır. Bu problem, kıraat ve anlam bilim ilişkisinin Kur’ân tefsîrinde anlam çözümlemesine yönelik disiplinlerarası yöntemsel bir çerçeve sunup sunamayacağını belirlemek gayesiyle seçilmiştir. Yöntem olarak nitel araştırma yöntemi önde tutulmuş olup, dokümantasyon veri toplama tekniği benimsenerek Kur’ân tefsîri eserleri, modern ve klasik anlam bilim yaklaşımları ile sahih kıraat rivâyetleri üzerinden karşılaştırmalı doküman analizi yapılmıştır. Analiz sürecinde özellikle eşzamanlı-artzamanlı anlam bilim, bilgi yapısı (k-odak ve s-odak dinamikleri), edim bilim ve bileşimsel analiz teorisi gibi yöntemler merkeze alınarak âyetler tahlil edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, farklı kıraat vecihleri arasında anlamı bozan bir tenâkuz bulgusuna rastlanılmamıştır. Aksine bu durum ihtilâf-ı tenevvü kapsamında lafzın sınırları içinde kalarak metne başka açılar katmaktadır. Bu farklılıklar, âyetlerdeki fıkhî, kelâmî, ahlâkî ve psikolojik mesajları estetik bir biçimde netleştirmektedir. İlahî vahyin lafzî naklini muhafaza eden kıraat ilmi ile metnin anlam katmanlarını deşifre eden anlam bilimin entegrasyonu, Kur’ân’ın i’câzının ve evrensel mesajının doğru bir şekilde anlaşılması için teorik ve pratik bütünlük sağlar.
İcmal ve Kur'an'daki mücmelin sünnetle beyanı
Ahkâm ayetlerin hemen hepsi mücmeldir. Onun detaylı şekilde açıklanması ise sünnete bırakılmıştır. Örneğin Kur'an yalanı tamamen yasaklar. Sünnet ise yalanın bu genel hükmüne karşı istisnalar koyar ve yalan hakkında sünnetin hükmü uygulanır. Buna göre sünnet, mücmel olarak gelen bütün ahkâm ayetlerini ya amelin keyfiyetinin belirlenmesi ya da sebeplerini, şartlarını, mânilerini, sıhhat ve butlanını beyan eder. Bu bakımdan sünnet olmadan şeriat ahkâmının uygulanması mümkün görünmemektedir. Çünkü sünnet, mücmelin ve diğer lafızların anlaşılmasında önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmamızda icmalin anlamı, sebepleri, hükmü ve kapsamını verdikten sonra sünnetin mücmeli nasıl beyan ettiği detaylı bir şekilde ele alınacaktır.