Yükleniyor…
Yükleniyor…
Bu çalışmada 13 ve 14. yüzyıllarda Orta Asya'da bilim ve edebiyat dili olan Harezm Türkçesine ait dil özelliklerini içinde barındıran ve 1313 tarihinde İslâm tarafından yazılmış Mu'înü'l Mürîd adlı eserde isim yapma ekleri incelenmiştir. 407 dörtlükten oluşan ve dinî- tasavvufî öğretilerin yer aldığı eserde isim yapma ekleri fişleme yöntemiyle belirlenmiş ve tasnif edilerek yorumlanmış, çalışma sonunda bazı sonuçlara ulaşılmıştır. Dönem olarak üzerinde fazla çalışma barındırmayan Harezm Türkçesi, İslam dinine yönelen Türklerin yeni kavramları karşılamada ve dinî öğretileri insanlara en sade şekliyle anlatmada büyük bir görev üstlenmiş ve bunu Türkçenin engin ifade gücüyle ortaya koymuş bir dönemdir. Bu dönem, Oğuzların ve Kıpçakların tam manasıyla dil ve coğrafya olarak keskin bir ayrıma gitmediği bir dönemi kapsaması, eklerin ve kelimelerin belirlenerek günümüz kullanımlarına ve geçmiş şekillerine ışık tutması bakımından yine büyük bir önem taşımaktadır. Yukarıda bahsedilen hususlar ışığında çalışmamıza konu olan eserdeki tüm isim yapma eklerinin işlev olarak kullanıldığı şekiller tespit edilerek çeşitli karşılaştırmalarda bulunmak ve bu eklerin benzerliklerini/farklılıklarını ortaya koyarak Türkçenin hâlâ tartışılmakta olan konularından yapım eklerine, eserde işlendiği şekliyle farklı bir bakış açısı sunabilmek amaçlanmıştır. Yine yapım ekleri sayesinde Türkçenin zengin bir ifade ve kavramları karşılama gücü olduğu bilinmektedir. Bu vesileyle o dönem kullanılan eklerin bugünkü şekillerini yapı ve işlev yönünden karşılaştırarak o dönem özellikleriyle çeşitli kıyaslamalarda bulunmak ve Türkçenin ekler vasıtasıyla canlı, işler hâlini ve zenginliğini ortaya koymak hedeflenmiştir.
Bu çalışmada Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde kalan il ve yörelerin 1940 yılı sonrası derlenen metinleri taranarak tespit edilen kelime grupları ele alınmıştır. Üç ana ağız grubuna giren yörelerin yanında Doğu Trakya illerinin de dâhil edildiği çalışmamızda 90 farklı eser taranmış ve kelime grupları kendi başlıkları altında yapısal özellikleri, söz diziminde üstlendikleri görevleri, diğer kelime gruplarıyla ilişkileri açısından değerlendirilmiştir. Taranan eserlerden elde edilen örnekler metinlerdeki yazılış şekillerine sadık kalınarak çalışmada kullanılmıştır. Tespit edilen kelime grupları dört grup ve isim tamlaması, sıfat tamlaması, fiilimsi grupları, ünlem grubu, birleşik isim grubu, zarf grubu; edat grubu, ünvan grubu, birleşik fiil; tekrar grubu, sayı grubu; kısaltma grupları olmak üzere on iki kısımda incelenmiştir. Türkiye Türkçesi ağızlarında tespit edilen kelime grupları yazı dilinde olduğu gibi belirli yapısal kurallarla bir araya gelmekte ancak ağızlarda ölçünlü dilden uzak birçok farklı özellik de gösterebilmektedir. Tespit edilen tüm kelime grupları; herhangi bir kavramı, varlığı, durumu veya hareketi karşılama noktasında Türk dili konuşurlarına sınırsız bir ifade imkânı sunmaktadır. Bu açıdan söz diziminin en önemli unsuru olarak gerek yazı dilinde gerekse de konuşma dilinde çok fazla kullanılmaktadırlar. Ölçünlü dile kıyasla kural yönünden daha serbest olan ağızlarda kelime gruplarının yapısal olarak ne şekilde oluştukları ve ağızların kendi özellikleriyle grupların yapı ve işleyişine nasıl etki ettiği, kelime gruplarının söz dizimi görevleri de dikkate alınarak tüm yönleriyle ortaya konmuştur.