Hatîb el-Bağdâdî'nin el-Kifâye fî ilmi'r-rivâye adlı eserinde cerh ve ta'dîl metodu

Hadis usûlü literatüründe mühim bir yere sahip olan el-Kifâye, Hatîb el-Bağdâdî’nin en önemli eserlerinden biridir. Eser diğer mütekaddimûn eserlerine kıyasla daha sistematik bir yapı arz etmektedir. Hatîb el-Bağdâdî eserinde bilgileri çoğunlukla senedli olarak aktarmış olsa da yer yer kendi ifadelerine değinmiştir. Ayrıca eserde cerh ve ta‘dîl konularına çok fazla yer verilmiştir. Tüm bu sebepler, el-Kifâye’nin bu çalışmada merkeze alınmasında etkili olmuştur. Çalışmada Hatîb el-Bağdâdî’nin cerh ve ta‘dîl metodu sistematik çerçevede incelenmiş ve teorik ilkeler ortaya konulmuştur. Bu ilkelerin pratikte ne ölçüde uygulandığını göstermek amacıyla Târîhu Bağdâd’dan örnekler verilmiş ve genel değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmamızda Hatîb el-Bağdâdî’nin el-Kifâye adlı eserinde ortaya koyduğu cerh ve ta‘dîl metodunun tespit edilmesi ve el-Kifâye’nin hadis usûlü literatüründeki yerinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Çalışmada; müellifin hayatı, ilmî kişiliği ele alınmış, el-Kifâye’nin hadis usûlü literatürü içerisindeki yeri değerlendirilmiştir. İncelenen nüsha çerçevesinde, konuyla ilgili bâblar tespit edilmiş ve bu tespitler doğrultusunda; râvi vasıfları, adalet ve zabt kavramları merkezinde incelenmiştir. Ayrıca râvi tabakaları ele alınmış; cerh ve ta‘dîl kavramlarının tanımı, gelişimi ve temel ilkeleri ortaya konulmuştur. Cerh sebepleri kapsamında değerlendirilen metâin-i aşere başlığı altında ise ravinin güvenilirliğini zedeleyen unsurlar teorik olarak incelenmiş ve Târîhu Bağdâd’dan seçilen örnek râvilerle desteklenerek somutlaştırılmıştır. Sonuç olarak çalışma, Hatîb el-Bağdâdî’nin cerh ve ta‘dîl anlayışının, belirli ilkelere dayanan sistematik bir yapı arz ettiğini ve teorik esasların pratik örneklerle genel anlamda desteklendiğini ortaya koymaktadır.