حسن الظن وسوء الظن في روايات الصحيحين "دراسة تحليلية"

ÖZ SAHİHAYN'DA YER ALAN "HÜSNÜ ZAN" VE "SUİZAN" İLE İLGİLİ RİVAYETLERİNİN ANALİZİ VE İNCELENMESİ AYŞE KIZILDAĞ "Zan" kelimesi, elfaz-ı eddat lafızlarındandır ve birbirinin zıddı olan yakin ve şek kelimelerinin ortak adıdır. Bu çalışmada "zan" kavramı, pozitif ve negatif olmak üzere iki yönüyle karşımıza çıkmaktadır. Zannın pozitif yönü hüsnü zan, negatif yönü ise suizan olarak tanımlanarak her iki kavram da kapsamlı bir şekilde ele alınmış ve Sahihayn'da konuyla alakalı pek çok hadisin olduğu tespit edilmiştir. Zan kavramının birinci nevi "hüsnü zan" İslam dininde övülen bir ahlaktır ve bu konuyla alakalı pek çok hadisin varlığı da yadsınamaz bir gerçektir. Bunun yanı sıra ikinci nevi olan "suizan" ise birçok nas ile nehy edilen çirkin bir ahlak olarak karşımıza çıkar. Hazreti Muhammed'in (sallallahu aleyhi vesellem) hadislerine im'anı nazarla bakıldığında suizannı sadece nehy etmekle kalmadığı, bunun yanı sıra suizanna sebep olabilecek davranışlardan da kaçınılması gerektiği konusunda bizlere ışık tuttuğu görülür. Allah Teâlâ'ya hüsnü zan, Peygamber Efendimiz'in (sallallahu aleyhi ve sellem) hüsnü zannı ve diğer hüsnü zan çeşitleri birinci bölümde "Hüsnü zan" başlığı altında incelenmiştir. İkinci bölüm ise suizan konusuna tahsis edilmiş olup suizan çeşitleri, suizannın ortaya çıktığı yerler ve suizannın tedavi yolları olmak üzere üç alt başlıkta ele alınmıştır. Suizan, zihinde başlayan bir düşünce olması itibariyle uzak durulması güç bir ahlak sorunudur ve günümüzde pek çok insanda hastalık derecesine ulaşmış olduğu görülür. Bu nedenle bu çalışmada suizan bir ahlak sorunu olarak ele alınıp, Sahihayn hadislerine bağlı kalınarak tedavi yollarına da değinilmiştir. Anahtar kelimeler: Suizan, hüsnü zan, Sahihayn, yakin, şek, ahlak sorunu.