15. yüzyıl'dan günümüze nihâvend ve içinde nihâvend bulunduran terkîblerin karşılaştırmalı analizi

Türk mûsikîsi nazarî sistemi içinde önemli yere sahip olan "makâm" kavramını anlayabilmek için, nazarî tanımları ve besteleri göz önünde bulundurmak gereklidir. Nazarî tanımlar, sözel ifadede bir çıkış noktası olarak önem arz etmekte ve bulundukları dönemin anlayışını vurgulayan önemli yazılı kaynaklardır. Fakat bunun yanında nazarî tanımların uygulamada nasıl rol oynadığını anlayabilmek için bestelenen eserlerin de incelenmesi gerekmektedir. Bu çalışmada; 15.yy'dan günümüze Nihâvend ve içinde Nihâvend nağmesi bulunduran terkiblere ait nazarî tanımlar ile bestekârların bu makâmlarda bestelemiş oldukları eserlerin karşılaştırmalı analizi yapılarak; Nihâvend ve içinde Nihâvend nağmesi bulunduran terkiblerin nazarî tanımlarının uğradığı değişiklikler ile bestelenmiş eserlerin nazarî tariflerle benzerlik veya farklılıklarının tespit edilmesi, böylece Türk mûsikîsi tarihi için yeni bir kaynak temininin sağlanması amaçlanmıştır. Çalışmanın evrenini; Türk mûsıkîsi nazariyecilerinin vermiş olduğu makâm/terkîb tanımlarının tamamı ile bestelenmiş eserler temsil etmektedir. Araştırmada küme örnekleme yöntemi kullanılmıştır. 15.yüzyıldan günümüze Nihâvend ve içinde Nihâvend nağmesi bulunduran makâmların / terkiblerin nazarî tanımları ile bu makâm/terkîblerde bestelenmiş Ali Ufkî, Kantemiroğlu Edvârı, Darülelhan / İstanbul Konservatuvarı Neşriyatı kapsamında kayıtlı toplam 55 eser araştırmanın örneklemini temsil etmektedir. Yapılan analiz sonucunda; 15.yüzyıldan günümüze Nihâvend ve içinde Nihâvend nağmesi bulunduran terkîblerin nazarî tanımlarının değişikliğe uğradığı tespit edilmiştir. Ayrıca nazarî tariflerle bestekârların eserlerindeki seyir işlenişi yönünden benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmiştir.