1873-1896 depresyonu ve Osmanlı Devleti ekonomisi üzerindeki etkisi

İktisat tarihçilerine göre iktisadi manada yaşanan ilk spekülatif balon olan 1637?deki Lale Çılgınlığı ile başlayan ekonomik krizler günümüzde dahi farklı şekillerde karşımıza çıkmaktadır. 1873-1896 depresyonu, 19. Yüzyılın en büyük depresyonu olarak isimlendirilmekte ve kapitalist sistemin ilk uluslararası krizi olarak tarihte önemli bir yer tutmaktadır.1873-1896 depresyonu, Mayısta Avusturya ve Almanya?da patlak vermiş; İtalya, Hollanda ve Belçika?ya yayılmıştır. Eylül?de ise Atlas Okyanusu?nu geçerek ABD?de kriz baş göstermiş daha sonra geri dönerek İngiltere, Fransa ve Rusya?yı da içine almıştır. 1873?te paniğin durmadığının bir göstergesi olarak Viyana Borsa?sı çökmüştür. Bu krizin genel eğilimi durgunluk ve yavaş büyüme olsa da çevre ülkeler açısından etkisi oldukça sarsıcı olmuştur. 1873-1896 depresyonu, sanayileşmiş ülkelerde etkisini daha derin hissettirmiştir. Krizin Kıta Avrupa?sındaki etkileri çok fazladır. Ancak uluslararası rekabetin baskıları ve Almanya ile ABD gibi ülkelerin sanayide İngiltere?den daha baskın olmaları güçlü bir sermaye birikimi sağlamalarına sebep olmuştur. ABD ve Almanya geç kalmanın avantajını iyi kullanmışlar ve depresyon döneminden sonra büyüme süreçlerini hızlandırmışlardır.1873 krizi zaten zayıf olan Osmanlı mali sistemini de bir darboğaza itmiştir. Kaynaklarının neredeyse yarısını borç ve faiz ödemelerine ayırmış olan Osmanlı Devleti 1875 yılında borç faiz ödemelerinin ertelenmesini istemiştir. 1881?de Muharrem kararnamesi ile ödenecek borçlar belirlenmiş ve ödemenin nasıl yapılacağı şartnamede belirlenmiştir. Bu kararname ile birlikte Rüsum-ı Sitte İdaresinin geniş bir şekli olan Düyun-ı Umumiye İdaresi kurulmuştur. Düyun-ı umumiye idaresi sonuç olarak Osmanlı tahvil sahipleri için ve Osmanlı dış borçlarının teminatı olmuş, yayınladığı iktisadi raporlarla Osmanlı Maliyesini yönlendirmiş, yabancı sermeye ve iş çevrelerini Osmanlı Devleti?ne çekmiş, birçok kaynağı denetimi altına almıştır.Osmanlı Devleti, 1873-1896 krizi ile birlikte küçük üreticiye önemini artırmıştır.Düyun-ı Umumiye İdaresi?nin de küçük üreticilere yardımlarda bulunması ve Osmanlı Devleti?nin uyguladığı politikaları aynen sürdürmesi bu önemin artmasının bir sonucudur. Osmanlı Devleti?nde 1873-1896 krizi ile bankacılık, sigortacılık ve ulaşım ağı hizmetleri (demiryolu ve liman) gibi sektörlerin gelişmesini sağlamış ve yabancı yatırımların ülkeye girişinde bir sınır konulmamıştır. Yabancı yatırımların ziyadesiyle, demiryolu yatırımlarına yöneldiği ve Avrupa?daki ve Amerika?daki demiryolu yatırımlarının daha çok Osmanlı Devletinde yer almaya başladığı görülmektedir. 1850?li yıllardan itibaren 1873 krizine kadar merkez ülkelerden çevre ülkelere bir nakit akışı sağlanmış ancak bu nakit akışı çevre ülkelerde dış ticaret hadlerine yansımamıştır. Bunun en güzel örneği de Osmanlı Devleti?nin 19. Yüzyılın son çeyreğindeki bu krizden derinden etkilenen bir çevre ülke olduğu tezidir. Anahtar Kelimeler: Finansal Krizler, İş çevrimleri, Düyun-ı Umumiye, 1873-1896 Depresyonu