19. yüzyılda Kastamonu vilayetinin sağlık sistemi ve karşılaşılan sorunlar

Avrupa'da 18. yüzyılın ortalarından itibaren özellikle sanayi devrimiyle birlikte modernleşme çağına girilmiştir. Avrupa'daki modernleşme hareketlerini Osmanlı Devleti'nin benimsemeye başlaması ise ancak 19. yüzyılda mümkün olmuştur. Bu yüzyılda Osmanlı Devleti'nin yönünü batıya doğru çevirmesiyle birlikte Avrupa'daki modernleşme Osmanlı Devleti'nde de kendisini hissettirmeye başlamıştır. Modernleşmeyle birlikte öncelikle Osmanlı Devleti'nin geleneksel devlet teşkilatlanmasında köklü değişiklikler meydana gelmiştir. Bunun yanı sıra sosyo-kültürel alanda da toplumsal hayatı olumlu yönde etkileyen yenilikler Osmanlı topraklarına girmeye başlamıştır. Bu yenilik hareketi bürokrasi, hukuk, eğitim gibi birçok alanda olduğu gibi sağlık alanında da etkisini göstermiştir. Bu dönemde Mekteb-i Tıbbiye, hastaneler, karantinahaneler ve karantina meclisi gibi sağlık kurumları teşkil edilerek modern anlamda sağlık sistemi oluşturulmuştur. Böylece Osmanlı Devleti, toplumunun sağlık sorunlarını çözebilmek için eskiye nazaran daha etkili araç ve yöntemlere sahip olmuştur. 19. yüzyılda sağlık alanında yaşanan modernleşme zaman içinde Osmanlı Devleti'nin merkez vilayetlerinden başlayarak taşra vilayetlerine yansımıştır. Buna bağlı olarak, Osmanlı Devleti'nin taşra vilayetlerinden biri olan Kastamonu vilayetinde de 19. yüzyılda sağlık alanında birçok gelişme meydana gelmiştir. Buradan yola çıkarak Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılda sağlık alanında yaşamış olduğu gelişmeler ve modernleşme, devletin sağlık alanındaki icraatları ve toplum üzerindeki yansımaları mikro bir örnek olarak Kastamonu vilayeti özelinde incelenecektir. Kastamonu vilayetinin sağlık alanındaki gündemini 19. yüzyılda -özellikle ikinci yarısında- salgınlara sebep olan bulaşıcı hastalıklar meşgul etmiştir. Bu yüzyılda Kastamonu vilayetinde ahali arasında görülen en yaygın hastalıklar frengi ve kolera hastalıklarıydı. Bu hastalıklar 19. yüzyılda Kastamonu vilayeti ahalisinin gündeminde uzunca bir süre yer almıştır. Bunların dışında çiçek, tifo, cüzzam gibi hastalıklar da çok yaygın olmamakla birlikte ahali arasında görülen diğer hastalıklardandır. Osmanlı Devleti bu hastalıklarla mücadele etmek için 19. yüzyılın son çeyreğinde Kastamonu vilayetinin birçok yerinde hastaneler inşa etmiştir. Bu hastaneler Frengi ve Gureba Hastanesi adıyla kurulmuştur. Hastanelerin belli bir hastalığa yönelik kurulduğu düşünüldüğünde, söz konusu dönemde bir nevi ihtisas hastanelerinin varlığından söz etmek mümkündür. Ayrıca gerek daimî gerekse de seyyar olarak Kastamonu vilayetine birçok sağlık memuru göndermiştir. Daimî sağlık memurları hastanelerde veya kazaların belediye teşkilatlarında görev almışlardır. Seyyar sağlık memurları ise daimî memurların olmadığı veya hastalara yetişemedikleri durumlarda gerekli görülen yerlerde çalıştırılmak üzere gönderilmişlerdir. Yukarıda adı geçen hastalıkların ahali arasında yayılmasının önüne geçmek için ise gerektiğinde karantina uygulamaları yapılmış, çeşitli kanunlar çıkarılmış ve bunlara uymayanlara cezalar verilmiştir. 19. yüzyılda Kastamonu vilayetinde sağlık çalışanlarıyla yaşanan sorunlar da olmuştur. Ahali bir sağlık çalışanından şikâyetçi olduğu takdirde gerekli kurumlara müracaat ederek şikâyetini dile getirebiliyordu. Böyle bir durumda devlet inceleme yaptıktan sonra gerekli olan işlemleri uygulamıştır. Kastamonu vilayeti özelindeki bu mikro örnek, Osmanlı Devleti'nde sağlık alanındaki makro gelişmeleri bize göstermesi açısından bir bütünün tamamlayıcı parçası olarak değerlendirilmelidir.