1965-1969 yılları arasında cumhuriyetçi köylü millet partisi ve milliyetçi hareket partisi

Siyasi partilerin, çağdaş demokratik siyasal sistemlerin vazgeçilmez unsurları olduğu konusunda genel bir uzlaşma oluşmuştur. Siyasi partiler bir yandan siyasi sistemi belirleyen temel aktörler olarak, diğer yandan onu var eden siyasi kültürün aynası olarak işlevlerini yerine getirmektedir. Bu işlevler günümüz demokrasilerinde kurumsallaşmış ve belli kurallar ile sınırlandırılmıştır. Günümüzde, demokratik sistemin işleyişi bakımından önemli olan sadece siyasi partilerin varlığı değildir. En küçük yerel birimin yapılanışından, liderin seçimine kadar her aşamada ortaya koydukları siyaset yapma biçimi de en az varlıkları kadar siyasi sistemi belirlemekte, onu tanımlamamızı kolaylaştırmaktadır. Demokratik sistemlerde partinin lideri ve yönetici kadroları demokratik pratiğe paralel bir şekilde seçimle iş başına gelmektedir. Seçim sırasında kullanılan argümanlar ve seçimlerin seyri, hem demokratik kültürün gelişmişlik düzeyi, hem partinin bağlı olduğu iddia edilen ideolojinin etkisi altındadır. Bu durum Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) özelinde de ayırt edilebilmektedir. 1965 Kongresi öncesinde milliyetçi ideoloji ile ilgisi diğer partilerden farklı olmayan CKMP'de, Türkeş'in liderlik koltuğuna oturması ile milliyetçi ideoloji partinin temel belirleyici özelliği haline gelmiştir. 1965 sonrasında partinin oturmaya çalıştığı fikri zemini sağlamlaştırmak üzere ?Dokuz Işık Doktrini? kamuoyuna çeşitli vesilelerle açıklanmış, özellikle genç insanlar üzerinde yoğunlaşılarak bu doktrin tanıtılmıştır. CKMP'nin milliyetçi bir parti olma yolunda ilerlediği bu süreç aynı zamanda Türkiye'de hızlı büyümenin yarattığı sosyal dengesizliklerin ve buna bağlı olarak sınıfsal bilincin, ideolojik saflaşmanın belirginleşmeye başladığı bir dönemdir. Bu değişim sürecinde toplumun yaşadığı gerilimler siyasi mücadeleye yansıdığı ölçüde partilerin ideolojik anlayışına da etki etmiştir. Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi, 1965'den 1969 yılına kadar geçen sürede eski yönetici kadrolarından bir kısmı istifa ederek partiden uzaklaşmıştır. Dikkati çeken ise Türkeş'in, birlikte siyaset yaptığı 14'lerin bir kısmı ile yollarının ayrılmasıdır. Ayrılanlardan bazıları Türkeş'in parti yönetim anlayışını tasvip etmedikleri için, diğer bir kısmı ise kişisel beklentilerinin gerçekleşmemiş olması, yol ayrımınıda beraberinde getimiştir. 1969 Kongresi hem CKMP hem de Türk siyasi tarihi açısından çok önemlidir. Bu kongre fikri tutarlılığını nispeten sağlamış, bir partinin sembolik olarak kendini yeniden biçimlendirme arayışına damgasını vurduğu bir kongredir. 1965 Kongresinde yapılan program değişikliğinin parti adı ve amblemi ile uyum sağlamadığına dair düşünce, parti adının ve ambleminin değiştirilmesi beklentisini beslemiştir. Bu beklenti ise 1969'da yapılan Kongrede gündeme getirilmiştir. Kongre sonunda partinin adı Milliyetçi Hareket Partisi (MHP), amblemi ise üç hilal olarak değiştirilmiştir. CKMP'nin devamı olan MHP, 1969'dan bugüne kadar Türk siyasi hayatında milliyetçi duyarlılığı temsil eden bir parti olarak siyasi hayatını sürdürmektedir. Her siyasi oluşum kendini var eden sosyal ve siyasal koşulların özelliklerini yansıtmakta ve tarihsel bir arka plana oturmaktadır. Bu nedenle CKMP değerlendirilirken kendine özgü tarihsel koşullar dikkate alınmalı ve MHP'ye geçiş süreci bir süreklilik olarak okunmalıdır. Anahtar Sözcükler 1. Millet Partisi 2. Cumhuriyetçi Millet Partisi 3. Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi 4. Milliyetçi Hareket Partisi