1980 sonrası Türkiye'de feminizmin görünümü

Kadınlara sorunlu varlıklar olarak bakılması, kadınla ilgili her şeyin sorunolarak değerlendirilmesi, kadınların sürekli baskı altında tutulması, terbiye edilmesigereken yar›m ak›ll›lar olarak tan›mlanmas› gibi toplumsal yarg›lar› üst üstekoyduğumuzda, kadın karşısında ataerkil yapının temel dinamiklerini ve korkularınıanlayabiliriz. Yasak meyveyi yedirerek ilk insan›n cennetten at›lmas›na neden olanHavva ve onun k›zlar›na yönelik intikam duygular›, hemen her zaman ve toplumdakad›n›n ikincil konumunda kendisini göstermektedir. Feminist hareket, tarihin bilebaşlamadığı zamana ait kolektif bilinci sarsma girişiminde bulunduğundan, insanlıktarihinin ezeli ve ebedi en zor mücadelesi olarak varlık göstermiştir.Temel olarak kadınların ezilme ve eşitsizlik ilişkileri üzerine odaklanan akılsahibi öznenin başlattığı feminist hareket, belli sosyal, siyasal, tarihsel ve ekonomikkoşullarda farklı biçimlere bürünmüştür. Dolay›s›yla belli şartların var olduğu birnoktayı başlangıç kabul edip diğer tüm şartlarda feminist hareketin olup olmadığınadair bir değerlendirme yapmak, sosyolojinin varlığını temelinden sarsmaktadır.Bu anlamda mevcut durum içerisinde feminist hareketin varlığını ya dayokluğunu değerlendirmekten çok, hangi koşullarda nasıl bir feminizmin olduğununanalizi üzerine yoğunlaşmakta fayda vardır. Bu çalışmada da Türkiye'de feminizminbugününü çözümlemek ad›na geçmişiyle ve belli konjonktürel farklarla karşılaştırmahedefi güdülmüştür.Modern anlamda feminizm, ortaya çıktığı dönemden bu yana çeşitli oluşumlarınk›y›sında köşesinde ya da bazılarının tam ortasında yer almıştır. Bu ayrımlar ileçeşitli toplum ve fikirlerde özgülüklere tan›k olan feminizm, bunun yan›nda, tarihinen başından bu yana hemen her yerde ve zamanda, erkek merkezli değerler etrafındaörülen yap›da, kad›n›n ikincil konumunu ve gündelik hayat › kad›n bakış açısıylasorgulayan bir teori olmas› anlam›nda evrensel bir teoridir.Batı'da feminizm, toplumsal hareketlerin yükselişe geçtiği, büyük siyasal,ekonomik ve toplumsal dönüşümlerin alt-üst oluşların yaşandığı 18. ve 19. yy.laradenk düşmektedir. Özgürlük, hak ve adalet kavramlarını merkeze alarak asimetrikilişkileri sorgulayan feminizm, erkeklerle eşit konumda haklar adına mücadele etmişve isteklerini de siyasal ve hukuksal zeminde gerçekleştirmeye çalışmıştır.Türkiye'de feminizmin çekirdeğini oluşturan Osmanlı'da feminizm, Osmanlı'nınson dönemindeki modernleşme faaliyetleri içinde varlık kazanmıştır. İlk feministbilincin oluşmaya başladığı bu dönem, özellikle üst tabakadan ve yönetimlebağlantılı olan kadınları toplum sahnesine çıkarmıştır. Kurtuluş mücadelesineeklemlenen bu hareket, Cumhuriyet'in kuruluşundan sonra tek parti iktidarıkarşısında suskunlaşmış, merkezi gücün ona lütfettiği konumlarda, muasırmedeniyet seviyesine ulaşmak hedefi doğrultusunda belli toplumsal görevlerüstlenmiştir.Bağımsız bir bilincin oluşması açısından verimsiz geçen bu y›llardan sonra çokpartili hayatta ve 1980'lere kadar olan dönemde feminist hareket, döneminnimetlerinden faydalanmakla birlikte belli üst anlatıların markajına girmiş vebunların rengine boyanmaktan kurtulamamıştır. Ancak 1980'lerden sonrafeminizmin özgün yap›s›n› almas›nda daha önceki kazan›mlar›n etkisi yads›namaz.Bilinç edindirme çalışmaları sonucu özgünlük ve özgürlük kazanan hareket, ataerkilyap›n›n hiç sorgulanmayan mahrem alanlar›n› sorgulayarak, örgütlenmeler kurarakkampanyalar aracılığıyla sokağa çıkmış ve artık görünürlük kazanmıştır. Takip edenyıllarda kazanılanların kalıcılığını sağlayan kurumsallaşma faaliyetleri görülmüş vedevlet politikalarına yansımıştır.Demokrasi ve insan haklar› aç›s›ndan özgür iradenin ve bu doğrultuda bireyinortaya çıkmasında önemli bir işleve sahip feminizm, belli bir ›rk ya da s›n›fla s›n›rl›kalmadan ezilen tüm kad›nlar›n ve hatta ataerkil yapının ötekileştirdiği herkesinsözcülüğüne soyunmuştur. Sivil toplum kuruluşlarının yükselişe geçtiği 1980sonrası dönemde feminizm, kadın sivil toplum kuruluşlarının hedeflerini ve buyöndeki faaliyetlerini belirler. Feminizmin amac› kad›nlar›, erkeklere ve onlar›nbelirlediği dünyaya karşı dayanışmaya çağırmaktır. Toplumsal imkanlar dahilindehenüz bağımsızlaşmaya ihtiyaç duyan feminizm, özgür iradeler adına umut vaatetmektedir.