Abbasıd Calıph Musa (Moses) Al-Hadı And Hıs Period (169-170/785-786)

Abbâsîler günümüz tarih araştırmaları için önemli bir çalışma alanı oluşturmaktadır. Yaklaşık 500 yıllık Abbâsî tarihinde hüküm süren birçok halife araştırmalara konu olmuştur. Abbâsî devletini doğru anlayabilmek için her bir halifenin çalışılması elzem bir durumdur. Özellikle Abbâsî kuruluş dönemi halifelerinin çalışılması devletin siyasi işleyişinin ve kurumsal yapılarının anlaşılmasını kolaylaştıracaktır. Literatür taramasında Hâdî döneminin müstakil olarak çalışılmadığı görülmüştür. Kuruluş döneminin daha doğru anlaşılması için bu dönemin çalışılması gerekli hale gelmiştir. Bu tez çalışmasında Abbâsî halifesi Mûsâ el-Hâdî ve dönemi genel hatlarıyla çalışılmıştır. Araştırmada bu döneme ışık tutan tarihi kaynaklar taranmış ve elde edilen veriler kronolojik olarak kullanılmıştır. Tezin ikinci bölümünde Hâdî'nin nesebi, doğumu, ailesi, kişiliği, ahlakı, ilmi yönü ve ölümü konuları ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, halifenin veliahtlık dönemi, hilafete geliş süreci, iktidarı dönemindeki siyasi gelişmeler genel hatlarıyla ele alınan konulardır. Ayrıca dönemin en dikkat çeken olayı Hüseyin b. Ali'nin isyanı ve Fah katliamı hakkında bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde halifenin annesi Hayzürân'la olan iktidar mücadelesi ele alınmıştır. Kardeşi Hârûn er-Reşîd'i veliahtlıktan azletmek istemesi de bu bölümde incelenmiştir. Beşinci bölümde ise halifenin hastalığı ve ölümündeki şüphe çalışılmıştır. Özellikle annesinin onun ölümündeki rolü klasik İslam tarihi ve Oryantalist kaynaklarda araştırılmış ve konunun nasıl ele alındığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak, Abbâsî iktidarının en kısa tahtta kalan halifelerinden birisi olan Hâdî'nin dönemi tüm yönleriyle incelenmiştir. Ölümü konusundaki şüphe aydınlatılmaya çalışılmıştır.