Afganistan'ın yeni büyük oyundaki konumu ve bölgesel istikrara etkisi

Orta Asya bölgesinde stratejik bir coğrafyada yer alan Afganistan, tarihin farklı evrelerinde bölgeye nüfuz etmek isteyen büyük güçlerin mücadele alanına dönüşmüştür. Uluslararası ilişkiler literatüründe "Büyük Oyun" olarak bilinen bu mücadele, 19. yüzyılın büyük bir kısmı ve 20. yüzyılın ilk yirmi yılında dönemin iki başat gücü Çarlık Rusya'sı ve Büyük Britanya arasında gerçekleşmiştir. "Büyük Oyun" 11 Eylül saldırıları sonrası Amerika Birleşik Devletleri'nin Afganistan müdahalesi ile başlayan süreçte küresel ve bölgesel yeni aktörlerle birlikte "Yeni Büyük Oyun" adıyla anılacak bir strateji mücadelesine dönüşmüştür. "Yeni Büyük Oyun" çerçevesinde, Orta Asya'da hâkimiyet kurmak isteyen bölgesel ve küresel güçlerin Afganistan üzerinden gerçekleştirdikleri politikaları çalışmanın konusunu teşkil etmektedir. Afganistan'ın siyasi, sosyal ve ekonomik açıdan zayıf bir yapıya sahip olması ülkenin bu güçler tarafından istikrarsızlaştırılmasına zemin teşkil etmektedir. Bu zayıf yapı ve ülkenin istikrarsızlaştırılması çalışmada detaylı bir şekilde yer almaktadır. Aynı zamanda Afganistan'ın istikrarsızlığı bölgedeki güç dengesini de etkilemektedir. Bu çerçevede oluşturulan çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, teorik ve kavramsal çerçeve yer almaktadır. Tezde kullanılan teorik çerçeve olarak jeopolitik teoriler ve güç dengesi ve ilgili kavramlar bu bölümde ayrıntılarıyla belirtilmektedir. Afganistan'ın tarihi ve geçmişten günümüze gelen siyasi yapısı ile ülkedeki etnik ve dini grupları içeren toplumsal yapısı çalışmanın ikinci bölümünü oluşturmaktadır. Tezin üçüncü bölümünde ise, Afganistan'ın stratejik ve jeopolitik önemi ve bu bağlamda küresel ve bölgesel güçlerin Afganistan politikaları ele alınmaktadır. Bu bölümde, Rusya, İngiltere, ABD, Çin, Hindistan, Pakistan, İran ve Orta Asya devletlerinin Afganistan politikalarına "Büyük Oyun" çerçevesinde yer verilmektedir. Çalışmanın son bölümü olan dördüncü bölüm ise, ABD'nin "Yeni Büyük Oyun" çerçevesinde Afganistan müdahalesi ile ortaya çıkan ve günümüze kadar olan gelişmeleri kapsamaktadır. Bu son bölümde ikinci Taliban işgaline de kısaca değinilmektedir.