Afyon alkaloidleri fabrikası sıvı – sıvı ekstraksiyonu sırasında atık olarak çıkan kodeinin geri kazanımı

Bu araştırmada, Afyon Alkaloidleri Fabrikası'nda (AAF) haşhaş bitkisinden morfin eldesi prosesinde sıvı – sıvı ekstraksiyonu sırasında atık olarak çıkmakta olan kodeinin geri kazanımı amaçlanmıştır. Ayrıca geri kazanılan kodein ve türevlerinin fabrikada hali hazırda Derive biriminde sentetik olarak üretimi yapılan kodein ve türevlerinden farklı olarak tamamen organik ürünler olarak üretilmesi hedeflenmiştir. Kodeinin geri kazanımı sıvı-sıvı ekstraksiyon ünitesi atığının uygun koşullarda yine ekstraksiyon yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ekstraksiyon işlemi sırasında kullanılan asidin türü, pH değeri ve ekstraksiyon tekrar sayısının kodeinin geri kazanım verimine etkileri incelenmiştir. Çalışma sonunda elde edilen en yüksek kodein geri kazanım verimi % 96,9 olarak 0,1 M H3PO4 çözeltisi kullanılarak, pH değeri 1,5 iken ve en az 2 kademeli ekstraksiyon ile elde edilmiştir. Çalışma sıcaklığı olarak 40 oC seçilmiştir. Çünkü fabrikanın sıvı – sıvı ekstraksiyonu sırasında çalışma sıcaklığı 40 oC dir. Geri kazanım çalışması sonucunda elde edilen kodein, fabrikanın Derive biriminde kullanılan üretim basamakları izlenerek nihai ürün olarak kodein fosfata dönüştürülmüştür. Son ürün olarak elde edilen kodein fosfatın ilaç hammaddesi olarak kullanılıp kullanılamayacağının belirlenmesi için AAF Kalite Kontrol Laboratuvarında British Pharmacopoeia'ya göre analizi yaptırılmıştır. Analiz sonucunda atık geri kazanımıyla doğal olarak elde edilen kodein fosfatın ilaç hammaddesi olarak kullanılmasına engel olabilecek bir durumla karşılaşılmamıştır. Ayrıca kodein fosfatın satışı için alıcı problemi yaşanmadan rahatlıkla satılabileceği ve işletmeye düşük maliyetle yüksek kazanç getireceği öngörülmektedir.