Afyon gezekleri

ÖZET Afyon Gezekleri, Türk Halk Edebiyatı'nın önemli unsurlarından biridir. Gezekler'i tarihi gelişim süreci içinde incelemek suretiyle Türk Milli Kültürünün sürekliliğini, değerler bütünü olduğunu vurgulamak, Gezekler'in geçmişteki ve günümüzdeki fonksiyonlarım belirlemek bu tezin başlıca amaçlarındandır. Türkler Anadolu'ya Orta Asya'dan gelmişler ve geleneklerini, göreneklerini de birlikte getirmişlerdir. Bunlar arasında "Gezek" adı verilen sosyal, kültürel bir organizasyon da bulunmaktadır. Gezekler, Orta Asya Türk kültürünün Anadolu'daki bir uzantısıdır ve Anadolu'da halkın çok rağbet ettiği ve saygı gösterdiği sosyal, kültürel ve ekonomik bir yardımlaşma teşkilatı olan Âhilik'ten büyük ölçüde etkilenmişlerdir. Gezek kelimesi sözlüklerde; sıra, nöbet karşılığı olarak yer almaktadır. Kelime zamanla, özellikle uzun kış gecelerinde sırayla yemeli içmeli eğlenceli toplantılar yapma anlamlarını kazanmıştır. Anadolu'nun çeşitli yerlerinde Gezek ve benzeri organizasyonlar çeşitli adlarla varlıklarını sürdüregelmişlerdir. Bunlara Çarıkın ve Simav'da " Yâren ", Balıkesir'de " Barana " veya " Sohbet ", Gaziantep'te " Sıra gezmeleri ", Kütahya, Isparta ve Akşehir'de " Gezek ", " Keyf " veya " Keşik " denmektedir. Yakın geçmişe kadar daha çok boş zamanlan değerlendirmek ve eğlenmek amacıyla düzenlenen Gezekler, zamanla yeni yeni fonksiyonlar kazanmışlardır. Bugün Afyon'da üçyüzden çok Gezek grubu vardır. Bu grupların üyeleri arasında sosyal, ekonomik, kültürel dayanışma ve yardımlaşma dikkat çekicidir. Bu gruplar, özellikle sonbahar ve kış mevsimlerinde periyodik olarak toplanmakta ve gittikçe zayıflayan arkadaşlık, akrabalık bağlarım sürdürmeye çalışmaktadırlar. Bu Gezekler'in çoğu bugün dini bilgilerin verildiği, din kurallarının laik devlet yasalarıyla nasıl bağdaştırılabilemeceğinin tartışıldığı toplantılar halini almışlardır.