Afyonkarahisar'da eğitim tarihi üzerine bir inceleme (1923-1945)

Milli Mücadele Dönemi'nde zafere giden yolda önemli bir yere sahip olan Afyon, cephe şehri olmasıyla birlikte İngiliz, Fransız ve Yunan kuvvetleri tarafından işgal edilmiştir. İşgal sırasında okul binaları düşman kuvvetleri tarafından kullanılarak tahrip edilmiş ve yakılmıştır. Bu gelişmeler, Afyon'da eğitim alanında sıkıntılara yol açmıştır. Cumhuriyetin ilan edilmesiyle birlikte savaşın yarattığı tahribat ve yıkımlar giderilmeye çalışılmıştır. Böylece her alanda yeniliklerin yapıldığı bir döneme girilmiştir. Bu yeniliklerden biri de Afyon'da eğitim alanında gerçekleştirilen çalışmalardır. Cumhuriyet Dönemi'nin ilk yıllarında okumayazma oranının düşük olması nedeniyle eğitim ve öğretime verilen önem artmıştır. Bu doğrultuda, herkese okuma-yazma öğretmek amacıyla bir seferberlik başlatılmıştır. Yeni ve büyük okul binaları inşa edilmiştir. Öğretmen ve öğrencilerin durumu iyileştirilmeye çalışılmıştır. Öğretmen sayısının arttırılması ve maaşlarının düzenli olarak verilmesi için çeşitli önlemler alınmıştır. Müfredat programında, öğrencilerin her alanda kendilerini geliştirmeleri için pozitif ve sosyal bilimlerin yanı sıra pratik ve teknik bilgilerin bulunduğu derslere de yer verilmiştir. Öğrencilerin yeteneklerini gösterebilmeleri için uygun ortamlar sağlanmıştır. Fakir öğrenciler tespit edilerek kıyafet, yemek ve barınma yardımları yapılmıştır. Okullarda sadece eğitim değil, aynı zamanda çeşitli sosyal aktiviteler de gerçekleştirilmiştir. Bu aktiviteler arasında gezi, müsamere, konferans, sergi, veda çayları, spor, gösteriler ve milli bayram kutlamaları yer almıştır. Bu çalışmada, 1923-1945 yılları arasında Afyon merkez ve ilçelerindeki okur-yazar oranları, okul binalarının sayısı, öğretmen ve öğrenci sayıları, sanat okulları, eğitime ayrılan bütçe ve harcamalar; süreli yayınlar, arşiv kaynakları, TBMM Zabıt Cerideleri, tetkik eserler ve diğer kaynaklar kullanılarak incelenmiştir. Ayrıca, Afyon merkez ve ilçelerinde bulunan yaygın eğitim kurumları arasında Afyon Türk Ocakları, Afyon Millet Mektepleri, Eğitmen Kursları, Afyon Halkevleri ve Halkodalarının eğitimdeki yeri ve önemi üzerinde durulmuştur. Afyonkarahisar adı 2005'ten itibaren kullanılmaya başlandığı için, dönemin terminolojisine uygun olması açısından ilin adı bu çalışmada Afyon olarak geçmiştir. Anahtar Kelimeler: Afyon, Eğitim, Cumhuriyet Dönemi, Okul, Öğretmen, Öğrenci.