Aile hekimlerinin insülin başlama engelleri, bir nitel çalışma

Giriş ve Amaç: 2021 yılında 537 milyon kişinin diyabet hastası olduğu tahmin edilmektedir ve bu sayının 2030 yılında 643 milyona, 2045 yılında ise 783 milyona ulaşacağı tahmin edilmektedir. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin tip 2 diyabetin teşhis ve tedavisindeki stratejik rolünü kabul eden Amerikan Diyabet Derneği (ADA), birinci basamağa özel olarak uyarlanmış diyabet yönetimi için yıllık kılavuzlar yayınlamıştır. Uygun tedavi birinci basamak hekimi, hastanın kendisi ve diyabet uzmanıyla işbirliğini gerektirmektedir. Bu çalışmanın amacı aile hekimlerinin birinci basamakta insülin başlama engellerini bireysel görüşme yoluyla sorgulamak ve ortaya çıkan sonuçlar ışığında birinci basamakta çok önemli bir yer tutan diyabet ve insülin yönetimi hakkında birinci basamağı daha aktif hale getirmek, sorunlar için çözüm önerileri sunmaya çalışmaktır. Yöntem: Bu araştırma nitel desende tasarlanmıştır. Çalışma grubunu Trabzon'da en az 1 yıldır birinci basamakta aktif olarak çalışan aile hekimleri oluşturmuştur. Derinlemesine yarı yapılandırılmış bireysel görüşmeler 15 Ocak-Mart 2023 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Anket formu, araştırmacılar tarafından hazırlanmıştır. Görüşmeler veriler doygunluğa ulaşana kadar yapılmıştır. Görüşmeler hatasız bir şekilde yazıya dökülebilmesi için ses kaydına alınmıştır. Tartışma ve Sonuçlar: Araştırmanın amacı doğrultusunda 3 pratisyen hekim, 1 aile hekimi olarak çalışan halk sağlığı uzmanı, 4 sözleşmeli aile hekimliği uzmanlık eğitimi (SAHU) alan ve 8 aile hekimliği uzmanı olmak üzere toplam 16 hekim ile görüşülmüştür. Tüm görüşmelerimizde hekimlerimizin birinci basamakta hastalarına insülin başlamadıkları, sadece bir aile hekimliği uzmanının tedaviye uyum sağlayabileceğini düşündüğü gebelere insülin reçete ettiği bilgisine ulaşılmıştır. Bazı doktorlarımız geri ödeme kapsamında hangi insülinlerin olduğunu bilmiyordu. Aile hekimlerinin geri ödeme kapsamında hangi insülinleri yazabileceğini bilen hekimler, bu insülinleri kullanmak istemediklerini ve hastanın insülin ihtiyacı olduğunda bir üst basamağa yönlendirdiklerini söylediler. Nitel araştırmamızda üç ana tema ortaya çıkmıştır: 1- "Hastanın Diyabet Yönetimine İlişkin Algısı", 2- "Doktorun Diyabet Yönetimine İlişkin Algısı" ve 3- "Sağlık Sisteminin Yapısı". Yurtdışında yapılan bir çalışmada; ADA(American Diabetes Association)/EASD(European Association for the Study of Diabetes) ve NICE(National Institute for Health and Care Excellence) kılavuzlarında belirtildiği gibi çok çeşitli yeni tedavilerin mevcudiyetine rağmen, diyabette insülin başlanması ve tedavinin yoğunlaştırılması konusundaki klinik atalet küresel olarak kronik bir sorundur. Ülkemizdeki aile hekimlerinin insülin başlama engellerini araştıran kantitatif çok merkezli kesitsel bir çalışmada, birinci basamak hekimlerinin insülin başlama durumlarının yetersiz olduğu ve insülin başlama engellerinin hekim, hasta ve sistem kaynaklı olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlar bizim çalışmamızla da benzerdir. Sonuç olarak ülkemizde birinci basamakta aile hekimleri insülinin yanında birçok oral antidiyabetiği de hastalarına reçete etmemektedir. Bu da aslında kronik hasta yönetiminde çok önemli bir yeri olan birinci basamağın bu işlevini yerine getiremediğini göstermekte bu durum ekonomik anlamda da ciddi bir yüke yol açmaktadır. Birinci basamak hekimlerinin diyabet yönetimi ve insülin hakkında düzenli eğitimi, hastalara diyabet özyönetimine yönelik eğitimler verilmesi, analog insülinlerin birinci basamakta geri ödeme kapsamında yazılabilmesi, aile hekimliğinin kapı tutucu işlevini yerine getirmek adına sevk zincirinin gelmesi sorunların çözümüne yönelik adımlar olabilir. Hasta kronik rahatsızlıklarını daha kolay ulaşabildiği, bilgi birikimi ve tecrübe açısından yeterli donanımda olan birinci basamak hekimiyle yürütürse komplikasyon gelişimi ötelenebilir, diyabete bağlı ölüm ve sakatlık riski ülke genelinde azaltılabilir. Anahtar Kelimeler: Birinci basamak, aile hekimliği, insülin, diyabet yönetimi