Aksaray ilinde olası bir depremin etkilerinin simülasyon modeli ile araştırılması

Depremler, canlı yaşamını ciddi şekilde etkileyebilen doğal felaketlerdir. Zemin özelliklerine göre değişkenlik gösterse de, bazı durumlarda deprem şiddeti büyük can ve mal kayıplarına yol açabilir. Afet yönetimi kapsamında, risk ve kriz yönetiminin etkili bir şekilde planlanması, toplumun olumsuz etkilerden korunmasını sağlamak ve kaynakların doğru şekilde kullanılmasını amaçlayan önemli bir yaklaşımdır. Literatür incelemelerinde, depremlerin önceden tahmin edilmesinin mümkün olmadığı vurgulansa da, alınacak önlemlerle maddi hasarlar ve sosyo-ekonomik kayıplar minimize edilebilir. Bu bağlamda, bölge yöneticilerine büyük sorumluluk düşmektedir. Ülkemizde afetlerden kaynaklanan can ve mal kayıplarının önemli bir kısmı depremlerden kaynaklanmaktadır ve bu tür felaketler için stokastik temellere dayanan ve kurgusal yapıya sahip iki ana yaklaşım yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada, stokastik ve kurgusal yöntemler kullanılarak bir ARENA simülasyon modeli geliştirilmiş ve bölgeye ait bir deprem senaryosu oluşturulmuştur. Aksaray ilinde, afet yönetimi çerçevesinde detaylı bir triyaj tahmin analizi yapılmamışken, bu çalışmada Aksaray merkezli 11 mahallede simülasyon modeli çalıştırılarak, olası deprem sonucu yaralıların önceliklendirilmesi analizi gerçekleştirilmiştir. ARENA simülasyon modelinde kullanılan parametreler, ilgili mahallelerin zemin profili, bina katsayıları ve nüfus yoğunluğu göz önünde bulundurularak olası hasar ve kayıplar tahmin edilmiştir. Çalışma alanında Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemiyle ana kriterlerden olan jeolojik, yapısal, çevresel ve sosyo-ekonomik faktörlerin tutarlılık oranı 0,044 olarak belirlenmiştir. Simülasyon sonuçlarına göre ise deprem senaryosu çıktıları; triyaj işlemine göre ağır yaralı (T1), geciktirilebilir yaralı (T2), hafif yaralı (T3) ve ölü (T4) olmak üzere dört kategoriye ayrılmıştır. Bu çalışma, stokastik temellere dayanan kurgusal yapısı ile Aksaray ili için geliştirilmiş ilk deprem senaryosunun örneğini sunmaktadır.