Akut pankreatitte prognozun belirlenmesinde ranson kriterleri ile MRCP'nin karşılaştırılması

Giriş ve Amaç: Akut pankreatit (AP), pankreasta sindirim enzimlerinin herhangi bir etiyolojik faktörle aktif hale geçmesi ve pankreas dokusunu otosindirmesiyle başlayan, pankreasın bakteriyel olmayan enflamasyonu ile karakterize, ödemden, nekroza kadar değişik şiddette patolojik bulgularla seyredebilen, önemli komplikasyonlara yol açabilen, yüksek morbidite ve mortalite oranına sahip ciddi bir hastalıktır.Çalışmamızda AP'li hastalarda birtakım laboratuar ve klinik verilere dayanan, bilimsel açıdan kabul gören ve pratikte kullanılan Ranson kriterleri ile radyolojik tanı yöntemlerinden Manyetik Rezonans Kolanjiyopankreatografi (MRCP)`i karşılaştırmak suretiyle MRCP'nin akut pankreatitin prognozunun belirlenmesinde yerinin olup olmadığını araştırmayı amaçladık.Materyal ve Metod: KTÜ Tıp Fakültesi Farabi Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği'nde Ocak 2010-Haziran 2011 tarihleri arasında Akut Pankreatit ön tanısı ile tedavi altına alınan ve endikasyon dahilinde MRCP `leri çekilen ve biyokimyasal parametreleri çalışılan 42 hasta prospektif olarak incelendi.Klinik olarak hastaların yaş, cinsiyet, amilaz ve diğer biyokimyasal parametrelerinin yanı sıra, uygulanan tedavi türü, komplikasyonlar, etiyolojik faktörler, morbidite oranları, hastanede kalış süreleri, Ranson skorları değerlendirmeye dahil edildi.Hastalar Ranson skorları 0-3 arasında olan hafif şiddette atak grubu ve Ranson skorları 4-5 olan orta şiddette atak grubu, normal ana pankreatik kanal morfolojisine sahip grup ve anormal ana pankreatik kanal morfolojisine sahip grup olmak üzere çalışma sonunda ayrı ayrı gruplara bölündü.Bulgular:Çalışmamıza 24'ü kadın, 18'i erkek olmak üzere toplamda 42 hasta dahil edilmiştir. Çalışmamıza dahil edilen hastaların yaşları 19-80 yaş (ortalama 62, 76yaş) idi. Serum amilaz düzeyleri 146-3086 U/L (ortalama 1271, 07U/L) arasında değişmekte idi. Hastaların 28 (% 66, 7)'i biliyer pankreatit atağı geçirmekteyken, 14 (%33,3)'ü non biliyer atak geçirmekteydi. Ayrıca 5 hastada safra kesesi taşına koledok taşı da eşlik etmekteydi. Hastaların Ranson skorlama sistemine göre skorlandığında; 3 (%7,1) hasta Ranson 0, 10 ( %23,8) hasta Ranson 1, 15 (% 35,7) `i Ranson 2, 11 (% 26,2) hasta Ranson 3, 2 (% 4,8) `si Ranson 4 ve sadece 1 ( % 2,4) hastanın Ranson5 skoruna sahipti. Ranson skoruna göre gruplandırmada hafif şiddet grubunda toplamda 39 hastanın yer aldığı görülürken, orta şiddet grubunda toplamda sadece 3 hastanın yer aldığı görüldü. Hastalarımızdan 21 `ine CT, 31'ine USG ile görüntülemesi MRCP'e ek olarak uygulandı. Çekilen MRCP sonuçlarına göre;4 (%9,5)hastanın ana pankreatik kanalında genişleme tespit edilirken, sadece 1 (%2,3) hastanın ana pankreatik kanalında daralma tespit edildi. 37 (%88,2) hastanın ana pankreatik kanal görünümü normaldi. MRCP görüntüleri temel olarak yapılan gruplandırmada anormal ana pankreatik kanala sahip hasta grubunda toplamda sadece 5 hasta yer alırken, normal grupta 37 hastanın yer aldığı gözlendi. Hafif şiddette pankreatit atağı geçirenlerin %10,3'ünün, orta şiddette pankreatit atağı geçirenlerin %33,3'ünün anormal pankreatik kanal morfolojisine sahip oldukları, Ranson skoru ile pankreatik kanal morfolojisi arasında gözlemsel olarak anlamlı ilişki bulundu fakat gruplar arasında yapılan istatiksel karşılaştırma sonucunda P değeri>0,05 olup istatiksel açıdan anlamlı değildi.Ortalama hastanede kalış süresi, normal pankreatik kanal morfolojisine sahip grupta 11.48±7.12 gün iken, anormal pankreatik kanal morfolojisine sahip grupta 10.6±3.71 gün idi. Gruplar arasında yapılan istatiksel karşılaştırma sonucunda P değeri>0,05 olup istatiksel açıdan anlamlı değildi.Ortalama hastanede kalış süresi, Ranson skoru 0-3 arasında olan hafif şiddet grubunda 11.2±6.94 gün iken, Ranson skoru 4-5 arasında olan orta şiddet grubunda 13.6±4.04 gün idi. Gruplar arasında yapılan istatiksel karşılaştırma sonucunda P değeri>0,05 olup istatiksel açıdan anlamlı değildi.Hastaların 23 (%54,8)'ü medikal tedaviye olumlu yanıt verdi ve ek bir tedavi protokolü gerektirmedi. 12 (%28,6)'sine medikal tedaviye ek olarak taburcu olmadan kolesistektomi yapıldı. Cerrahi girişim yapılan bu 12 hastanın 6'sına laporoskopik kolesistektomi uıygulanırken, 6'sına açık kolesitektomi uygulandı. Açık kolesistektomi yapılan 6 hastanın 1'ne T-tüp drenaj, 2'sine koledokoduodenostomi kolesistektomiye operasyon esnasında eklendi. 7 (%16,7) hastaya medikal tedavinin yanı sıra ERCP işlemi uygulandı.Hastaların takipleri esnasında 3'ünde komplikasyon olarak psödokist geliştiği gözlendi. Psödokist gelişen bu hastalardan sadece 1'ine PTK ile drenaj uygulanırken, diğer 2 hasta medikal tedaviye cevap verdi ve spontan regrasyon olduğu gözlendi.Sonuç: Çalışma sonucunda akut pankreatit hastalarında MRCP ve MR'nin en az CT kadar takip ve tedaviye yardımcı olduğu düşüncesindeyiz. MRCP'nin biliyer ve pankreatik kanal anatomisini net olarak ortaya koyduğunu tecrübe ettmiş bulunmaktayız.Verilerimize göre pankreatik kanal morfolojisi ile yaş, cinsiyet, etiyoloji, tedavi yöntemleri, hastanede kalış süresi arasında ilişki tespit edilemedi. Çalışmamızda yer alan komplike olguların Ranson skoruna göre yapılan gruplandırmada hafif grupta, MRCP görüntüleme sonuçlarına göre yapılan gruplandırmada normal morfolojili grupta yoğunlaştığı gözlenmektedir. Bu nedenle prognozun belirlenmesi noktasında gruplar hakkında yorum yapmak mümkün olmamıştır.MRCP görüntüleme sonuçları ve Ranson skoruna göre oluşturulan gruplar karşılaştırıldığında, gözlemsel açıdan anlamlı ilişki tespit edilmesine karşın, istatiksel açıdan anlamlı ilişki tespit edilememiş olup daha geniş serilerle yapılan çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.