Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) yöntemi ile Ezine Çayı Havzası'nın (Bozkurt-Kastamonu) heyelan duyarlılık analizi

Heyelanlar, yer çekimi (gravite) ve yamaç eğiminin etkisiyle gerçekleşen, insanların kontrolü dışında oluşan sonucunda can ve mal kaybına neden olan bir doğal afettir. Türkiye'nin fiziki yapısından kaynaklı nedenler (jeolojik ve jeomorfolojik yapısı, iklimi, bitki örtüsü, hidrolojik yapısı, toprak özellikleri) dikkate alındığında heyelan duyarlılığı yüksek alanlara sahip olmakla birlikte birçok bölgede heyelan yaşanmaktadır. Özellikle Karadeniz Bölgesinde heyelanlar sıklıkla yaşanmaktadır. Bu çalışmada Karadeniz Bölgesinin Batı Karadeniz Bölümünde yer alan Kastamonu ili Bozkurt ilçesi Ezine Çayı Havzası'na ait 375,54304741 km2'lik alanda Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) yöntemi ile heyelan duyarlılık analizi yapılmıştır. Bu duyarlılık analizinde 12 parametre (eğim, yükselti, yağış, bakı, litoloji, toprak, NDVI, eğrisellik, arazi kullanım, akarsulara mesafe, fay hatlarına mesafe ve yola mesafe) belirlenmiştir. Belirlenen parametreler arasında ve alt kriterler arasında karşılaştırma matrisleri oluşturulmuştur. Her bir parametrenin ve alt sınıflarının ağırlıkları hesaplanarak AHS gerçekleştirilmiştir. Hesaplanan bu ağırlık değerleri ilgili vektör format şeklinde girdi haritalarına ve alt sınıflarına atanmıştır. Daha sonra haritalar raster formata çevrilip, analize hazır duruma getirilmiştir. Ardından parametre ağırlıkları atanan haritalar toplanarak heyelan duyarlılık haritası oluşturulmuş ve çok yüksek, yüksek, orta, düşük ve çok düşük duyarlı alanlar olmak üzere 5 grup altında sınıflandırılmıştır. Bölgedeki heyelanların oluşumunda en etkin parametrelerin litoloji, eğim ve eğrisellik olduğu tespit edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda çalışma alanının %14,18'lik bir bölümüne tekabül eden 5263,20 ha'lık alanda çok düşük, %26,69'una tekabül eden 9907,11 ha'lık alanda düşük, %26,11'ine tekabül eden 9691,38 ha'lık alanda orta, %22,30'una karşılık gelen 8275,23 ha'lık alanda yüksek ve %10,72'sine tekabül eden 3977,46 ha'lık alanda çok yüksek heyelan duyarlılığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla Ezine Çayı Havzası'nda heyelan oluşma potansiyelinin yüksek (%22,30) ve çok yüksek (%10,72) oranların toplamında havzanın %33.02'lik heyelan tehlikesi altında olduğu tespit edilmiştir. Ulaşılan sonuçların yerel yöneticilerle, valilikler ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarla paylaşılması ile afetin gerçekleşmeden önce bölgede alınacak önlemlerle heyelanların etkisinin en aza indirgenebilmesine yarar sağlayacaktır.