Türkçe üzüntü eylemlerinin sözcük profilleri ve Halk Türküleri'nde üzüntü kavramının metaforik profilinin incelemesi: Derlem Çıkışlı Bir Yaklaşım

Bu tez, üzül-, hüzünlen-, dertlen-, kederlen- ve tasalan- gibi beş Türkçe üzüntüyle ilişkili fiilin Türkçe Ulusal Derlemi (TNC) üzerindeki eşdizimleri, dilbilgisel eşdizimleri, anlamsal tercihleri ve anlamsal ezgilerini "genişletilmiş sözcüksel birimler modeli" ile analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, bu fiiller arasındaki ince anlam farklılıklarını ortaya koyarak her birinin üzüntünün farklı yönlerini nasıl ifade ettiğini ve duygu literatüründeki bilişsel değerlendirme kalıplarıyla nasıl uyum sağladığını göstermektedir. İkinci olarak, üzüntü duygusunun Türk halk şarkılarındaki kavramsal metafor ve metonimi profilleri incelenmiştir. Böylece üzüntü, genel dil kullanımında ve kültürel olarak özgün bir bağlamda ele alınarak kapsamlı bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Derlem odaklı çalışmada, fiil tabanlı eşdizimliler ve bilişsel kalıplar, psikolojik, fizyolojik, davranışsal ve bilişsel unsurlarla ilişkilendirilerek analiz edilmiştir. Halk şarkısı sözleri, ilgili literatürde belirlenen kategorilere göre incelenmiş ve Türk kültürüne özgü üzüntü kavramsallaştırmaları ve bunların ardındaki bilişsel mekanizmalar ortaya çıkarılmıştır. Sözcüksel profilleme çalışması, Türkçedeki bu eş anlamlı olarak listelenen fiiller arasındaki ince farkları, dilin ifade gücünü artırmadaki rollerini vurgulamaktadır. Ayrıca, halk şarkılarındaki metaforik analizler, üzüntünün kültürel kodlarını ve fizyolojik-psikolojik çağrışımlarını ortaya koyarak, bu duygunun iç organları yıpratan "aşırı sıcak" bir olgu olarak tasvir edildiğini göstermiştir. Sözcüksel birimlerdeki üzüntüden farklı olarak, halk şarkılarında daha yoğun bir üzüntü kavramsallaştırmasına yer verildiği belirlenmiştir. Bu araştırma, Türkçedeki üzüntü kavramına dair kapsamlı bir anlayış sunarak hem sözcüksel anlambilime hem de kültürel duygusal ifade çalışmalarına katkı sağlamaktadır.