Anayasanın 90. maddesindeki değişiklik işığında ILO sözleşmelerinin iç hukuka ve mahkeme kararlarına etkisi

Egemenlik; mutlak, sınırsız ve bölünmez sayılan nitelikleri ile 20. yy'ın ikinciyarısına kadar Ulus devletler ile doruk noktasına ula mı ve anayasalarla kendinigörünür metinlere dönü türmü tür. Ancak, ba ta ekonomi ve insan hakları alanındaolmak üzere, bir çok alanda meydana gelen geli meler sonucunda egemenli in bunitelikleri zayıflamaya hatta bazı alanlarda kaybolmaya ba lamı tır.Uluslararası ikili ya da çok taraflı sözle melerle olu turulan ulusalüstü kurumlarınüretti i belgelerin niteli i ve bu belgelerin, Uluslararası Hukuk- Ulusal Hukukili kisinde de erlendirilece i yer tartı maları süreci, bu gün, bu belgelerin iç hukuktanönce uygulanması noktasına gelmi tir. Hemen, hemen her ça da anayasada 1982Anayasasını 90. maddesine benzer düzenlemelerin yeralması giderek bir zorunlulukolmaya ba lamı tır.Anayasanın 90. maddesinde 07/05/2004 tarihinde 5170 sayılı Yasanın 7.maddesi ile yapılan de i iklikle; temel hak ve özgürlüklere ili kin olmak ko uluylausulüne göre yürürlü e konmu uluslararası sözle me metinlerinin, iç hukukla aynıkonuda farklı hükümler bulunması nedeniyle, çıkabilecek uyu mazlıklarda, uluslararasısözle me hükümlerinin esas alınaca ı kuralı getirilmi tir. Bu yeni kural, daha önceö retide ve yargı kararlarında kar ıla ılan sorunların bir kısmını ortadan kaldırmı tır.Ancak, hem ö retinin hem de yargı organlarının önüne, çözülmesi gereken birçok yenisorun alanları çıkardı ını da belirtmek gerekir.Bu de i iklikten sonra Temel Hak ve Özgürlüklere ili kin olan UluslararasıÇalı ma Örgütü (ILO) nün üretti i sözle melerin iç hukukumuzu daha fazlaetkileyece i açıktır. ILO sözle melerinin iç hukukta uygulanabilmesi için, ba ka hiçbirdüzenlemeyi gerektirmeyecek kadar açık, kesin, somut, olaya do rudanuygulanabilecek nitelikte bir hüküm getirmi olması durumunda sözle melerinindo rudan uygulanmasında sübjektif olumsuz algılamalar dı ında sorungörülmemektedir. Ancak, hakların tanımlanmasına ili kin olarak çerçeve belirleyen,daha çok ekonomik ve sosyal haklara ili kin olan ILO sözle melerininuygulanmasında sorunlar ya anaca ı açıktır. Zira, yargı gelene imizde pek fazla örne ibulunmayan hakimin hukuk yaratması gibi, ola an yargı süreçlerinde görülmeyenancak, bu tip sözle melerin uygulanması için zorunlu bir irade gerekmektedir. Buiradenin olu umu için ba ta hukukçular olmak üzere tüm yargı organlarına, uluslararasısözle meleri ve Ulusalüstü Mahkeme kararlarını daha fazla izleme ve inceleme görevidü mektedir.Bu nedenlerle; çalı mamızda öncelikle, Egemenlik kavramının kısaca evrimini,insan haklarını geli imi ile egemenlik kavramındaki erozyonu, Ulusal Hukuk veUluslararası Hukuk ili kilerini incelemeye ve bir özetini vermeye çalı tık.Uluslararası Hukukun iç hukukumuza giri kapısı diye nitelendirdi imiz 1982Anayasasının 90 maddesinin iç hukuktaki geli imini ve de i imini ele aldık.Anayasanın 90 maddesi kapsamında iç hukukumuzun bir parçası olan usulünegöre onanmı uluslararası sözle melerden ILO belgelerinin olu umu, ILO'nun yapısıüretti i belgelerin niteli ini ve Anayasa Mahkemesi'nin, Danı tay'ın ve Yargıtay'ınILO sözle melerine bakı ını inceledik.Anayasa de i ikli i öncesi ve sonrası mahkeme kararlarına yansıyan ILOsözle melerini ve mahkemelerin bu sözle meleri nasıl de erlendirdi ini ortaya koymayaçalı tık.Anayasa de i ikli inin sadece ?Usulüne göre yürürlü e konulmu temel hak veözgürlüklere ili kin milletlerarası andla malar? ile sınırlı olmasının yarataca ı olasısorunları ve çözüm önerilerini irdeledik.Sonuç bölümünde de yapılan de i iklikle, Hukuku'nun uluslararası kayna ıolan ILO sözle melerinin iç hukukumuzu daha kolay etkileyebilece i olanaklarınolu tu unu ve bu etki ile Uluslararası Çalı ma Standartlarının iç hukukumuzdayerle mesi için yapılması gerekenlere yer vermeye çalı tık.Anahtar Kelimeler: Egemenlik, Uluslararası Hukuk, ç Hukuk, Anayasa 90. madde,ILO, Yasa bo lukları.