Anestezi yoğun bakım ünitesinde anemi insidansı ve kan transfüzyon endikasyonlarının retrospektif değerlendirilmesi

Giriş: Yoğun bakım ünitesi (YBÜ) takip ve tedavileri sırasında hastalarda anemi çok sık görülmektedir. Kabul sırasında hastaların yaklaşık %60' ında anemi mevcuttur. Kalanların büyük çoğunluğunda ise yatış süreleriyle ilişkili olarak anemi gelişebilmektedir. Bu nedenlerle YBÜ'sinde kan ve kan ürünleri transfüzyonu sık uygulanmaktadır. YBÜ'sinde takip edilen hastalarda anemi etiyolojisi, genellikle multifaktöriyeldir ve bu nedenleri birbirinden ayırt etmek güçtür. Bu çalışmanın amacı, YBÜ'de takibi yapılan hastalarda anemi insidansı ve kan ürünü transfüzyon uygulamalarının hangi sıklıkta gerçekleştiğini belirlemek, transfüzyon için kullanılan hemoglobin (Hb) eşik değerini saptamak, transfüzyonla ilişkili riskleri ortaya koymak ve transfüzyonun klinik sonuçlarla olan ilişkisini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, 01 Haziran 2024 ile 01 Aralık 2024 tarihleri arasında YBÜ'de takip edilen hastaların dahil edildiği retrospektif kohort çalışması olarak tasarlanmıştır. Hastaların verileri hasta izlem dosyaları ve hastane bilgi sistemi veri tabanından elde edilmiştir. YBÜ' ye kabul sırasında kaydedilen veriler; demografik bilgiler, YBÜ yatışı sırasındaki hastalık şiddet skorları, eşlik eden hastalıklar, kabul tanısı, kabul edilen servis, YBÜ' ye kabul süresi, cerrahi operasyon öyküsü, destekleyici tedavilere olan ihtiyacı (invaziv/non invaziv mekanik ventilasyon, vazoaktif ilaç ihtiyacı, RRT), koagülasyonu etkileyebilecek ilaç kullanım durumu, YBÜ yatışından önce kan ürünü replasmanı yapılıp yapılmadığı, hemodinamik parametreler ve laboratuvar sonuçları, transfüzyon öncesi Hb değerleri, transfüzyon endikasyonları, transfüzyon ile ilişkili komplikasyonları içermektedir. Hastaların YBÜ ve hastane kalış süresi, mortalite durumu da kayıt altına alınmıştır. Çalışma için tanımlanan dönem içerisinde YBÜ'de takip edilmiş ancak kan ürünü transfüzyonu ihtiyacı gelişmemiş hastalardan kan ürünü transfüzyonu uygulanmış hasta sayısı kadar hasta grubu randomize olarak seçilmiştir. Bulgular: Çalışma dönemi boyunca, toplam 1228 hasta YBÜ'ye kabul edilmiş ve dahil edilme kriterlerini karşılayan 1000 hastadan 160'ına kan ürünü transfüzyonu uygulanmıştır. Kan ürünü uygulanmamış 840 hastadan randomize olarak 160 hasta seçilerek toplam 320 hastanın verileri analiz edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen hastaların %74,4'ünün komorbiditesi vardı ve yaş ortancası 65 (min-max 18-96) idi. Hastaların %66'sı YBÜ yatışı sırasında anemikti. Hastaların YBÜ yatışındaki Hb değeri ortalaması 11,1±2,3 g/dL tespit edilmiştir. YBÜ'ye alınan 1000 hastanın 160'ına (%16) kan ürünü transfüzyonu yapıldı. Kan ürünü transfüzyonu için en yaygın endikasyonlar düşük Hb seviyesi (%61,9), vazopressör ihtiyacı (%46,2), hemodinamik instabilite (%37,5) ve aktif kanamaydı (%21,2). Kan ürünü transfüzyonu yapılan ve yapılmayan hastaların yaş ortalaması sırasıyla 60,5 ± 20,1 ve 61,4 ± 19,5 olup her iki grup arasında yaş, cinsiyet, sigara kullanımı ve CCI skoru açısından dağılım benzerdi. Kan ürünü transfüzyonu yapılan hastaların YBÜ yatışındaki APACHE II, SOFA skoru ortalaması yapılmayan hastalara göre daha yüksekti (p<0,001, p<0,001). Transfüzyon yapılan hastaların YBÜ yatışı sırasındaki Hb cut-off değeri ≤10,85 g/dL (duyarlılık: %70, seçicilik: %69,4) olarak tespit edildi. RBC transfüzyonu öncesi eşik Hb ortalama düzeyi ise 8,2±1,87 g/dL idi. Düşük Hb düzeyi nedeniyle RBC transfüzyonu yapılmış hastalarda transfüzyon öncesi en düşük Hb düzeyi 5,6 g/dL olup ortalaması 6,8±0,2 g/dL bulundu. Tek değişkenli (univariate) logistik regresyon analizi sonucunda yatış anındaki Hb düşüklüğü mortalite ile ilişkili görüldü (p<0,001). Mortalitenin kan tranfüzyonu yapılan hastalarda 3,46 kat (p<0,001), YBÜ takip sırasında vazopressor ihtiyaci gelişenlerde 1,999 kat (p=0,005), kardiyak arrest olan hastalarda 1,918 kat (p=0,021) ve major kanaması olan hastalarda ise 2,818 kat (p=0,02) yüksek olduğu tespit edildi. Çok değişkenli modelde düzeltme sonrasında mortalite ile ilişkili olan en baskın ve anlamlı durumun kan tranfüzyonu olduğu (2,55 kat artış; p=0,002) görüldü. Kan ürünü transfüzyonu ve mortalite ilişkisi arasında analiz sonucunu etkileyebilecek değişkenler olabileceğinden subgrup analizi uygulandı. Vazopressör/hemodinamik instabilite endikasyonu dışındaki bir endikasyonla kan transfüzyonu uygulanan, şok tablosu bulunmayan YBÜ hastalarında kan tranfüzyonunun YBÜ mortalitesini 4,29 kat artırdığı ancak vazopressör/hemodinamik instabilite endikasyonu ile kan transfüzyonu uygulanan şok durumu bulunan hastalarda RBC transfüzyonunun mortalite üzerine olumsuz etkisi olmadığı gösterildi. (p=0,768). Sonuç: Çalışmamızda, RBC transfüzyonu için en sık endikasyonun düşük Hb düzeyi (%61,9) ve transfüzyon öncesi Hb eşik değerinin 8,2±1,87 g/dl olduğu tespit edilmiştir. YBÜ yatışındaki Hb düzeyinin ≤10,85 g/dl olmasının hastaların YBÜ takibinde herhangi bir nedenle kan ürünü transfüzyonu ihtiyacı olacağını ön görmesi (%70 duyarlılık ve %69,4 seçicilik) açısından önemli bir bulgudur. Çalışmamızın bulguları, tüm YBÜ hastaları incelendiğinde kan ürünü transfüzyonunun YBÜ mortalitesini 2,55 kat artırdığını ancak vazopressör ihtiyacı/hemodinamik instabilite endikasyonu ile kan transfüzyonu uygulanan şok durumu bulunan hastalarda vazopressör ihtiyacında ve şok durumunda azalma sağlarken YBÜ mortalitesi üzerine olumsuz bir etkisinin olmadığını desteklemektedir. Anahtar Kelimeler: Anemi, yoğun bakım ünitesi, transfüzyon, mortalite