Antepfıstığı anaçlarının doku kültürü yöntemleriyle kitle üretimi ve üretim sırasında karşılaşılan sorunların çözümü

85 6. ÖZET Çalışmada Pistacia türlerinden Pistacia terebinthus, L. (melengiç), Pistacia khinjuk, Stock (buttum), Pistacia atl&ntika, Desf. (atlantik sakıza) ve Pistacia integerrima, Stewart 'in doku kültürü yöntemleriyle kitle üretimi ve üretimi sırasında karşılaşılan sorunların çözümü üzerine araştırmalar yapılmıştır. Çalışmada yöntem olarak meristemlerin ve tohumların çimlendirilmesiyle elde edilen sürgünlerin kültüre alınması kullanılmıştır. Meristem kültüründe genç fidanların aktif büyüme periyodundan alınan sürgün uçları yüzey sterilizasyonundan geçirilmiş ve 0.5 mm büyüklüğündeki meristemler izole edilerek meristem geliştirme ortamına dikilmişlerdir. Genç sürgünlerin kültüre alınmasında ise; tohumlar yüzey sterilizasyonundan geçirilmiş ve sıvı çimlendirme ortamına konmuşlardır. Burada çimlenen sürgünlerden 1.5 cm boyunda kesilmiş ve çoğalma ortamına dikilmişlerdir. Çalışmada Murashige & Skoog (1962) hazır besi ortamı aşamalara göre farklı büyüme düzenleyiciler eklenerek kullanılmıştır. Kültürler 25 ± 2 °C sıcaklık, 16 sa aydınlatma süresince 1500-2000 lux ışık şiddeti koşullarında geliştirilmiştir. Meristemler, Meristem Geliştirme Ortamında dikimden 6 hafta sonra gelişip 2-3 yapraklı sürgün haline gelmişler ve kardeşlenme ortamına şaşırtılmışlardır. Tohumlar ise sıvı çimlendirme ortamında, kağıt köprüler üzerinde 15 gün karanlık ortamda tutulmuşlar ve bu süre sonunda çimlenmişlerdir. 15 gün sonra aydınlığa çıkarılan çimlenmiş tohumlar, 3-4 gün boyunca 25 ± 2 "c sıcaklıkta, 16 sa aydınlık86 süresince 1500 - 2000 lux ışık şiddeti koşullarında geliştirilmişlerdir. Daha sonra tepe sürgünü 1.5 cm boyunda kesilerek çoğalma ortamına dikilmişlerdir. Kardeşlenme ortamında bulunan sürgünler 3 hafta süresinde yan sürgünler oluşturmuşlardır. Fakat sürgünlerin meristem geliştirme ortamına dikilmesinden, gelişip yeni sürgünler vermesine kadar bütün aşamalarında problemlerle karşılaşılmıştır. Bu problemler sürgün ucu kararması, vitrifikasyon, yaprak, gövde ve dip kısımda kahverengileşme, gövde ve yapraklarda kızarma ve varyasyon olarak gözlenmiştir. Bu problemlerin çözülmesi için yapılan çalışmalarda farklı hormon konsantrasyonları denenmiş, sık altkültüre alınmış, askorbik asit uygulaması yapılmış, farklı ortamlar, aktif karbon ve farklı ortam katılaştırıcıları kullanılmıştır. Bitkiciklerin altkültüre alınma işlemine meristem kültüründe çoğalma aşamalarında 9 altkültür devam edilmiş ve altkültür sayısının fazla olmasının etkileri gözlenmiştir. Sonuçta bitkiler uzun süre altkültüre alındığında varyasyona uğradıkları gözlenmiştir. Taze sürgünlerin kültüre alınmasında ise çoğalma 4. altkültüre kadar devam ettirilmiştir. Çoğalma aşamasında sağlıklı görünen bitkicikler köklenme ortamına alınmışlardır. Köklenme aşamasında da aynı problemlerle karşılaşılmıştır. Ayrıca bitkicikler kök oluşturmadan ölmüşlerdir. Köklenmeyi teşvik edici çalışmalar yapılmıştır. Farkla oksinler, farklı konsantrasyonlarda denenmiş, farklı güçte makro besin elementeleri içeren Murashige & Skoog (1962) besi ortamı kullanılmış, bitkicikler Agrobacterium rhizogene bakterisiyle bulaştırılarak saçak kök teşvikine çalışılmıştır. Bu uygulamaların içerisinde87 Agrobacterium rhizogenes uygulaması çok az bitkide kök teşvikini sağlamıştır. Köklerime kazık kök şeklinde olmuştur. Köklenmiş bitkilerin dış koşullara adaptasyonu sağlanamamıştır.