Antik Çağ’da Akdeniz ve Kıbrıs’taki Beslenme ve Mutfak Kültürü

ÖZ: Mısır, Antik Yunan ve Roma uygarlıklarının Anadolu, Akdeniz Havzası ve Mezopotamya’yı içine alarak gelişip yayıldığı çağ “Antik Çağ” olarak adlandırılmaktadır. Antik Çağ medeniyetleri günümüz dünyası medeniyetlerinin temelini oluşturmaktadır. Antik çağ medeniyetlerinin kültürel olguları evrilerek günümüz modern medeniyetlerine yansıma göstermiştir. İnsanlar, yeryüzünde 2.5 milyon yıl öncesinden başlayarak son 9-10 bin yılına kadar avcı-toplayıcı yaşam biçimiyle hayatta kalmayı başarabilmiştir. Avcı-toplayıcı (Paleolitik) dönemden tarıma geçiş süreci olan Neolitik Dönem ile birlikte birçok yenilik ortaya çıkmıştır. İnsan ırkının varoluşundan bu yana acıkma ve açlığı gidermek için beslenmesi sadece biyolojik değil aynı zamanda psikolojik, sosyolojik, ekonomik ve coğrafik boyutlarıyla antropolojik ve kültürel bir olgudur. Beslenme; her toplumun tarihsel sürecine, sosyo-ekonomik durumuna, coğrafyasına, tarımsal üretim ve iklim koşullarına, damak zevkine ve beslenme alışkanlıklarına göre değişiklik göstermektedir. Mutfak kültürü; beslenmeyi sağlayan her türlü besin ile besinlerin hazırlanması, pişirme, saklama ve tüketim yöntemlerini belirtmektedir. Bu çalışmada konuyla ilgili yazılı, sözlü ve görsel kaynaklardan elde edilen bilgiler doğrultusunda Antik Çağ’da Akdeniz ve Kıbrıs’ta beslenme ve mutfak kültürünün genel özellikleri, güncel beslenme önerileri doğrultusunda değerlendirilerek Antik Çağ’daki beslenme ve mutfak kültürünün günümüze evrilmiş yansımalarını ve sağlığa olumlu veya olumsuz etkilerini belirlemek amacı ile yapılmıştır. Günümüzde Akdeniz tipi beslenme öne çıkan sağlıklı beslenme şekillerindendir. Akdeniz tipi beslenme ve Kıbrıs Adası’nın Mutfak Kültürü’nde yer alan Antik Çağ’dan günümüze kadar varlığını sürdüren en elzem besin ögeleri olan su ve tuz ile besinlerden zeytin, zeytinyağı, balık, incir, süt ve süt ürünleri, üzüm, şarap, ekmek, tahıllar ve endemik bitkiler yer almaktadır. Hellim ve molehiya Arap Yarımadası’ndan Kıbrıs Mutfak Kültürü’ne dahil olmuştur. Rezene, defne, kekik, adaçayı bitkileri ise başlıca ilaç yapımında ön plana çıkarken Akdeniz Havzası ve Kıbrıs endemik bitkileri içerisinde olmasından dolayı mutfak kültürüne dahil edilmiştir.Endemik bitkiler Antik Çağ ile ilişkilendirilmiştir ve Antik Çağ’dan günümüze kadar tüketilmiş oldukları öngörülmüştür. Akdeniz Havzası’nda tüketilen besinlerin Kıbrıs Ada’sında da tüketimler tespit edilmiştir. Kırmızı et tüketimi Akdeniz tipi beslenme önerilerinden yüksek olduğu görülmüştür. Antik Çağ ve günümüz beslenme modellerini kıyaslayacak daha kapsamlı gözlemsel ve deneysel çalışmaların yapılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Antik Çağ, Beslenme, Paleolitik Dönem, Neolitik Dönem, Akdeniz Tipi Beslenme, Kıbrıs