Arap dilinde iştikâk-ı kebîr: Meryem Suresi örneği

Arap Dilinde İştikâk-ı Kebîr: "Meryem Suresi Örneği" adlı tez çalışmamızın, Arap dili kelime yapısı incelemelerinin önemli alt disiplinlerinden biri olan iştikâk-ı kebîr temel odağıdır. Kelimelerin kök yapıları arasındaki anlam ilişkileri, dilin temel unsurlarını anlamaya katkı sağlayan bir alan olarak, çalışmanın ana eksenini meydana getirmiştir. Meryem Suresi örneklemi üzerinden hem teorik çerçevede hem de uygulamalı olarak Arapça kelime türetim sisteminin semantik ile yapısal boyutları arasındaki ilişki ele alınmıştır. Giriş bölümünde dilin insan düşüncesini aktarmadaki temel rolü ve Arapçanın türetmeye dayalı yapısının iletişimdeki etkinliği vurgulanmış, klasik ve modern dilbilim kaynaklarına dayanan literatür taraması ile kuramsal çerçeve sistematik bir biçimde sunulmuştur. Birinci bölümde, iştikâk kavramının tanımı, tarihî gelişimi, Arap dilindeki konumu ve alt başlıklarına dair teorik çerçeve belirlenmiş, bu doğrultuda kuramsal zemin oluşturulmuştur. Özellikle iştikâk-ı kebîrin kök yapısına dayalı kelime oluşturma sürecine etkisi dilsel örnekler aracılığıyla açıklanmış, bu bağlamda sarf ve belâgat ilimleriyle olan ilişkisi de değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, Meryem Suresi'nin içerik, üslup ve dil özellikleri üzerinde durulmuş ve Surenin yapısal ile semantik yönleri incelenmiştir. Ayrıca Surenin belâgat açısından güçlü yapısı, teşbih, istiare, nida ve inşâî üslup gibi edebî sanatlarla desteklenerek dilbilimsel ve hitabet boyutları bakımından değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde, Meryem Suresi baz alınarak Suredeki iştikâk-ı kebîre uygun kelimelerin analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, kelimelerin kök yapıları ile anlam ve türev ilişkileri ortaya konmuş; elde edilen bulgular aracılığıyla Kur'an'daki anlam derinliği ile Arapçanın türetim sistemine ilişkin yapısal özellikler incelenmiştir. Kelimelere ilişkin anlam ve bağlam odaklı bir yorumlama çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda, çalışmanın amacı iştikâk-ı kebîr olgusunu yalnızca bir türetme yöntemi olarak değil, aynı zamanda Arapçanın ifade gücünü ve Kur'an'ın anlam inceliklerini yansıtan temel dilsel yapılardan biri olarak ortaya koymaktır. Netice itibarıyla iştikâk-ı kebîr, Arap dilinin derinliklerinde yer alan anlam ilişkilerini görünür kılan ve Kur'an'ın semantik zenginliğine katkıda bulunan bir yapı olarak değerlendirilmektedir. Anahtar Kelimeler: Arap Dili ve Belâgati, Sarf, İştikâk-ı Kebîr, Meryem Suresi.