Askeri ana dağıtım merkezleri yer seçimi ve insani yardım lojistiği kapsamında çok amaçlı modelleme ile mülteciler için taşınabilir sahra yaşam konteynerlerinin atanması: Türkiye Güneydoğu'sunda bir vaka çalışması

Askeri lojistik; istenilen yer ve zamanda, yeteri kadar ve kesintisiz olarak personel, hizmet ve kolaylık imkânı sağlamak suretiyle; barışta ve seferde askeri kabiliyetin oluşturulması, idamesi ve geliştirilmesi için yapılan, her türlü silah, araç, gereç ve malzemenin temin, tedarik, depolama, ulaştırma, dağıtım, bakım, onarım, eğitim, tahliye ve malzemenin hizmet dışı bırakılması ile inşaat, emlak, sağlık ve işletim faaliyetlerini ihtiva eden işlerin tümüdür. Askerî birliklerin hareketlerini ve harekâtın sürdürülebilmesini sağlama bilimi olan askeri lojistiğin temel fonksiyon sahaları; planlama, ikmal, bakım, ulaştırma, sıhhi tahliye ve tedavi, sahra hizmetleri ve lojistik karar destek sistemleridir. Tezin konusu askeri lojistiğin temel fonksiyon sahalarından ikmal ve sahra hizmetleri ile ilgilidir. İkmal; ihtiyaçların tespiti, tedariki, depolanması ve depoda iken bakımı, dağıtımı ve envanterden çıkartılması (kayıt silme ve ayıklama) faaliyetlerini sahra hizmetleri ise; mutfak ve fırın hizmetleri, banyo ve çamaşır hizmetleri, şehitlerin toplama teşhis ve tahliyesi ile su arıtma faaliyetlerini kapsamaktadır. Barışta ve seferde icra edeceği her türlü harekâtta birliklerin ihtiyaçlarını istenilen yer ve zamanda karşılayabilen, değişikliklere süratle cevap veren, güvenilir, modüler, esnek, dinamik ve etkin yapısı ile askeri lojistik birimleri ihtiyaç duyulduğu takdirde mülki makamların talebi ve talimatı üzerine doğal afet, uluslarası insan hareketleri, küresel pandemi gibi olağanüstü hallerde insani yardım faaliyetleri ile dünya genelinde icra edilen barışı destekleme harekâtları kapsamında mevcut imkan kabiliyetleri ölçüsünde destek sağlamaktadır. Askeri ana dağıtım merkezlerinin (AADM) yer seçiminin doğru yapılması ve ulaştırma ağ tasarımının doğru planlanması askeri lojistik birimlerin etkinliğini ve verimliliğini artıracaktır. Çalışmanın ilk aşamasında araştırmaya konu olan AADM yer seçimi problemi TCDD lojistik merkezleri dikkate alınarak karma tam sayılı programlama ile GAMS kullanılarak çözülmüştür. Oluşturulan tek amaçlı model; askeri karayolu, sivil karayolu ve demiryolu taşımacılığı mesafelerini dikkate almış, AADM ve lojistik yönetim amirliği merkezi (LYAM) arasındaki toplam taşıma maliyetini en aza indirmiş ve ihtiyaç duyulan ilave depo kapasitesini tespit etmiştir. Müteakiben, mevcut AADM konuş yerlerine göre elde edilen sonuçlar ile Türkiye Cumhuriyeti Devler Demiryolları (TCDD) lojistik merkezleri konuş yerlerinin dâhil edilmesi ile elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Yapılan analiz doğrultusunda, mevcut AADM depo kapasitelerinin en iyi taşıma maliyeti için uygun olmadığı ve TCDD lojistik merkezlerine kurulacak yeni AADM'lerin toplam taşıma maliyetini düşürdüğü görülmüştür. Çalışmanın ikinci aşamasında ise; 06 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş ve Adıyaman illerinde meydana gelen depremlerin hemen ardından 2011 yılında başlayan Suriye iç savaşı nedeni ile olası ani mülteci akını senaryosu esas alınarak mevcut AADM'lerinde depolanan ve mültecilerin banyo, çamaşır yıkama, yemek, ekmek, temiz su ve tuvalet ihtiyacını karşılayacak taşınabilir sahra yaşam konteynerlerinin (TSYK) yerleştirilmesi ve ataması yapılmıştır. Oluşturulan çok amaçlı modelin amaç fonksiyonunda; illerin sosyal ekonomik gelişmişlik, adli olay (suç), ulaşım performansı ve hasarlı bina değerleri normalize değerlere dönüştürülerek kullanılmıştır. TSYK'ların yerleştirme ve atama problemi, hedef programlama (HP), ağırlıklı HP ve Taguchi metodu ile birleştirilmiş epsilon kısıtı (ꜪK) yöntemleri ile ele alınarak GAMS programı ile çözülmüş, senaryo ve uygulanan çözüm yöntemine göre elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir. Ayrıca İllerin TSYK kapasite kısıtları gevşetilerek duyarlılık analizi yapılmıştır.