Atkıdan çekmeli dokumaların analizi, desen anlayışı, deneysel yeni uygulamaların irdelenmesi ve sanatsal önermeler

Dokumacılık bir toplumun tarihini belirleyici, kültürel yapısını oluşturan, köklü ve zengin bir geçmişe sahip en eski üretim yöntemlerinden ve el sanatı dallarından biridir. İnsanların ihtiyaçları doğrultusunda değişen ve gelişen dokumacılık, toplumların her zaman ifade aracı olmuştur. Kullanım ihtiyacı, hem desen çeşitliliğini, hem de deneysel arayışlar doğrultusunda değişen ve gelişen kumaş yapılarını ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmada Dünya'da ve Anadolu'da atkıdan çekilerek desenlendirilen ve yüzeyde halka/ilmek görüntüsü oluşturan çekmeli dokuma kumaşlar ele alınmıştır. Çalışmanın kapsamı, geleneksel bir yöntem olan "çekme atkılı desen" yaratma tekniklerinin incelenmesi ve bu tekniklerin daha boyutlu nesnelere taşınmasıdır. Amaç, öncelikle dokuma yöntemi ile sanatsal bir nesne yaratmak için geleneksel bir tekniğin kullanılmasıdır. Daha başka bir söyleyişle; Deneysel çalışmalarla tekniğin form ve doku oluşturma özelliklerinin irdelenerek; tasarımcıya, görsellik ve yapısal yaratıcılık olarak katkılarının saptanmasıdır. Atkıdan çekilerek desenlendirilmiş, dokuma kumaşlar farklı isimler ile anılmaktadır. Dünya'da "weft loop (atkıdan halkalı/ilmekli)", "weft looping (atkıdan halkalı/ilmekli)", "weft loop pile (atkıdan halkalı/ilmekli yığın, hav)", "loop weave (halka/ilmek örgü), "pile weave (havlı, yığınlı örgü)", "pibiones (grape berries/üzüm meyveleri), boutonné,(buttons/düğmeler), "boutonne patterning" (düğmeli desen) ya da point boutonne(düğme köprüsü) olarak tanımlanırken; Anadolu'da "çekmeli", "çeki/çekki/çekili/çekkili", "kuskuse", "çimdik/çultar" isimleri ile bilinmektedir.. Bu çalışmada "atkıdan çekilerek desenlendirme tekniğinin" tarihteki örnekleri araştırılıp, tekniğin işlem basamakları incelenip deneysel uygulamaları yapılmıştır. Dünya müzelerinden 40 adet, Anadolu'daki alan araştırma örneklerinden 16 adet incelenerek Dünya'da ve Anadolu'daki güncel dokuma kumaş örnekleri; gruplandırma şemaları, analiz çizelgeleri ve karşılaştırma tabloları ile yapısal tespitler ortaya konmuştur. Güncel iplik ile bu geleneksel dokumaların yüzeyine benzer görüntüler sağlamak için teknik denemeler yapılmıştır. Hem geleneksel teknik hem de güncel ipliklerin kullanıldığı estetik bakışla deneysel arayışlar yapılarak, sanatsal dokuma ortaya konmuştur.