Avrupa Birliği'ne katılım sürecinde ilk beş merkezi ve Doğu Avrupa ülkesi ile Türkiye'de cam endüstrilerinin karşılaştırılması

312 ÖZET Dünya cam endüstrisi üretimi temelde birkaç büyük üretici firma tarafından gerçekleştirifmektedir ve bu firmaların Dünya toplam cam üretimi içindeki payları %70'leri bulmaktadır. Ürün gruplarına göre söz konusu üretici firmalar ise şöyledir: Düz camda Fransa'da Saint Gobain, İngiltere'de Pilkington, Japonya'da Asahi ve ABD'nde Guardian, cam ev eşyasında; Fransa'da Durand, İtalya'da Bormioli Rocco, ABD'nde Libbey ve Türkiye'de Paşabahçe. Önde gelen cam ambalaj üreticileri ise Fransa'da Saint Gobain, ABD'nde Owens Illinois ve Kanada'da Consumers'dır. ABD'nde Owens Corning ve PPG ile Fransa'da Saint Gobain Dünya'daki en büyük cam lifleri üreticileridir. Cam sektörünün temel olarak, beş ana gruptan oluştuğu söylenebilir. Bunlar; düz cam grubu, cam ambalaj grubu, cam ev eşyası grubu, cam lifleri grubu ve cam yünü, cam çubuk boru, aydınlatma mekanizmaları, teknik cam gibi ürünlerden oluşan diğer cam ürünleridir. Cam üretiminin temel hammaddeleri ise; kuvars kumu, kireç, dolomit ve sodadır. Cam sektörünün ürün grupları itibariyle ilişki içinde olduğu en önemli sektörler; düz cam için inşaat ve otomotiv, cam ambalaj içinse gıda ve meşrubat endüstrileridir. Bugün Dünya yıllık cam üretimi yaklaşık 110 milyon ton olup bunun % 53.4' ü cam ambalaj (sınai kaplar), % 28.6'sı düz cam, % 4.6'sı cam ev eşyası, % 2'si cam lifi ve % 1 1.4'ü de diğer alt gruplara aittir. 1980'li yılların ortalarından sonra gerçekleştirilen teknolojik dönüşüm, sonrasında Avrupa Birliği (AB) cam endüstrisi, Dünya'da modern, verimli ve rekabetçi hale gelmiştir. Dünya cam endüstrisi kurulu kapasitesinin yaklaşık %30'una sahip olan AB, gerek üretim gerekse de tüketim açısından Dünya'nın en büyük cam piyasasına sahiptir.313 Özellikle 1990'lardan sonra AB'nin önemli cam firmaları tarafından Merkezî ve Doğu Avrupa ülkelerine (MDAÜ) yapılan yatırımlar -Glaverbel'in Çek Cumhuriyetinde, Guardian'ın Macaristan'da, Pilkington ve Saint Gobain'in Polonya'da- bu ülkelerde cam endüstrisi açısından önemli gelişmeler yaşanmasına neden olmuştur. Buna ilaveten, sahip oldukları düşük işgücü maliyetleri ve AB piyasalarına yakınlıkları da, AB'nin bu ülkelerden yaptığı ithalatın giderek artmasına neden olmuştur. Gerek cam üretim kapasitesi, gerekse de AB ile gerçekleştirilen dış ticaret rakamları açısından öne çıkan ülkeler ise; Çek Cumhuriyeti, Polonya ve Macaristan'dır. Türkiye'de ise cam sektörü, yılda 1,9 milyon tondan fazla üretim yapabilecek bir kapasiteye sahiptir. Türk cam endüstrisi 2002'de gerçekleştirdiği 1,6 milyon ton üretiminin yaklaşık üçte birini, 140'dan fazla ülkeye ihraç etmiştir. Sektörde en önemli ürün grupları ise düz cam, cam ambalaj ve cam ev eşyasıdır. Dünyanın en büyük cam ev eşyası ihracatçısı konumunda olan AB özellikle MDAÜ'nden gelen yoğun bir rekabetle karşı karşıyadır. Bu ürün grubunda AB'nin Birlik dışından ithalatının en büyük kaynağı Türkiye'dir ve onu Çek Cumhuriyeti ve Polonya takip etmektedir. Aynı zamanda Türkiye ve bu ülkenin, AB'nin toplam işlenmemiş düz cam ithalatında da önemli bir paylan bulunmaktadır. Bu kapsamda çalışmanın esas amacı, Birliğin toplam cam ürünleri ithalatında en ön sıralarda gelen Türkiye, Çek Cumhuriyeti, Polonya ve Macaristan'ın rekabet gücü yüksek olan cam alt ürün gruplarının istatistiksel bir yöntem olan Temel Bileşenler Analizi ile belirlenmesidir. Analiz sonucunda AB piyasasında, Türkiye ve bu üç ülke arasında özelikle cam ev eşyası ve işlenmemiş düz cam alt ürün gruplarında yoğun bir rekabetin söz konusu olduğu görülmüştür.